Rupsen zijn er in alle soorten en maten, en toch weten de meeste mensen er maar weinig van. Ze kruipen over bladeren, eten zich dik en verdwijnen daarna op een manier die bijna ongelooflijk klinkt. Wat er in die korte periode allemaal gebeurt, is veel indrukwekkender dan je misschien zou denken. Van giftige haartjes tot perfecte schutkleur: deze beestjes zitten vol verrassingen.
Van ei tot vlinder of mot
Een rups begint zijn leven als een heel klein eitje, vaak zo groot als een speldenknop. De meeste vlinders en motten leggen hun eitjes heel gericht op een bepaalde plant. Dat is geen toeval: de rups die uit het ei kruipt, eet namelijk meteen van die plant. Zodra de larve uit het ei komt, begint hij te eten. En hij stopt bijna niet. In korte tijd groeit hij enorm. Omdat zijn huid niet meegroeit, vervelt hij meerdere keren. Na elke vervelling ziet hij er iets anders uit. Dit groeistadium heet het larvale stadium en het is de langste fase in de levenscyclus van een vlinder of mot.
Wat rupsen eten en waarom dat ertoe doet
De meeste larven eten plantaardig materiaal: bladeren, bloemen, soms ook zaden of schors. Elke soort heeft zijn eigen voorkeur. De rups van het groot koolwitje eet bij voorkeur koolsoorten, terwijl de rups van de brandnetelpage het het beste doet op brandnetels. Die specifieke voorkeur maakt ze gevoelig voor veranderingen in hun omgeving. Verdwijnt de plant, dan verdwijnt ook de soort die ervan afhankelijk is. Dat is een van de redenen waarom wilde planten in tuinen en bermen zo waardevol zijn voor insecten. Wie brandnetels of distels laat staan, geeft larven een plek om te overleven.
Hoe rupsen zichzelf beschermen
Veel larven zijn kwetsbare prooi voor vogels, spinnen, sluipwespen en andere insecten. Ze hebben daarom allerlei manieren om zich te verdedigen. Sommige soorten hebben felle kleuren die signaleren dat ze giftig of vies smaken. Andere soorten lijken juist zo goed op een blad of een takje dat roofdieren ze gewoon niet zien. Er zijn ook larven met brandharen: kleine haartjes die huidirritatie veroorzaken bij aanraking. Dat geldt bijvoorbeeld voor de rups van de plakker of de eikenprocessievlinder. Die laatste soort is zelfs gevaarlijk voor mensen, omdat de haartjes allergische reacties kunnen veroorzaken in de ogen, op de huid en in de luchtwegen. Het is daarom verstandig om nestels van de eikenprocessievlinder nooit zelf te verwijderen.
Het wonder van de verpopping
Als een larve groot genoeg is, stopt hij met eten en zoekt een geschikte plek om te verpoppen. Hij spint zich in of vormt een harde buitenlaag, de pop. In die pop verandert zijn lichaam volledig. Organen lossen op en bouwen zich opnieuw op tot een volwassen vlinder of mot. Dit proces heet metamorfose en duurt afhankelijk van de soort een paar weken tot soms een heel seizoen. De pop van een dagvlinder heet een chrysalide en heeft vaak een opvallende vorm of kleur. Motten spinnen zich vaker in met zijde, wat een cocon geeft. Als de volwassen vlinder uiteindelijk uitkomt, heeft hij vleugels, maar geen bijtende mondelen meer. Hij leeft voortaan van nectar of drinkt helemaal niets meer.
Veelgestelde vragen
Zijn alle rupsen gevaarlijk voor mensen?
De meeste larven zijn volkomen onschadelijk voor mensen. Alleen soorten met brandharen, zoals de eikenprocessievlinder, kunnen huidirritatie, rode ogen of ademhalingsklachten veroorzaken. Bij die soort is het verstandig om afstand te houden en de bestrijding over te laten aan een professional.
Hoelang leeft een rups voordat hij verpopt?
Hoe lang een larve leeft voordat hij verpopt, verschilt per soort. Bij veel dagvlinders duurt het larvale stadium twee tot vier weken. Bij sommige soorten, zoals de vlinder die overwintert als rups, kan dit stadium veel langer duren, soms zelfs de hele winter.
Wat kun je doen als je rupsen in je tuin wilt beschermen?
Wie larven in de tuin wil beschermen, kan beginnen met het laten staan van wilde planten zoals brandnetels, distels en koolsoorten. Vermijd het gebruik van bestrijdingsmiddelen, want die doden niet alleen schadelijke insecten maar ook de larven van vlinders en motten.
Wat eten rupsen als je ze binnenshuis verzorgt?
Bij het verzorgen van larven binnenshuis is het belangrijk om vers voedsel aan te bieden van de plant waarop je ze hebt gevonden. Zorg dat het voedsel vrij is van bestrijdingsmiddelen. Pas ook op voor mieren, spinnen en oorwurmen, want die eten graag eitjes en kleine larven.
