Kevers (Coleoptera) zijn de soortenrijkste orde van alle dieren op aarde. Met naar schatting meer dan 400.000 beschreven soorten vertegenwoordigen ze zo’n veertig procent van alle bekende insectensoorten en ongeveer een kwart van alle bekende diersoorten. Waar je ook op aarde kijkt, van tropische regenwouden tot woestijnen en zoetwatermeren, je vindt er kevers.
Wat kevers uniek maakt ten opzichte van andere insecten, zijn hun verharde voorvleugels. Die worden dekschilden (elytra) genoemd en bedekken de achtervleugels als een soort pantser. Bij het vliegen klappen de elytra omhoog en spreidt de kever zijn vliezige achtervleugels uit. Niet alle kevers vliegen, maar ze hebben allemaal die kenmerkende bouw.
Hoe herken je een kever?
Een kever herken je het makkelijkst aan de naad die precies over het midden van de rug loopt. Dat is de plek waar de twee dekschilden samenkomen. Die dekschilden zijn hard en leerachtig, soms zelfs stevig als een schildpadpantser. Onder die schilden zitten de vliezige vliegvleugels opgevouwen.
Verder hebben alle kevers zes poten en een lichaam dat is opgedeeld in kop, borststuk en achterlijf. De voelsprieten variëren sterk per soort: soms draadvormig, soms geknipt of zelfs waaiervormig. De mondpoten zijn altijd bijtend van type. Kevers kauwen hun voedsel, ze zuigen het niet op zoals vlinders of muggen.
Wat eten kevers?
Kevers zijn ongelooflijk divers in hun eetgewoonten. Er zijn planteneters, aaseters, roofkevers en schimmelkvers. Mestkevers voeden zich met uitwerpselen van grote zoogdieren en spelen daarmee een belangrijke rol in de afbraak van organisch materiaal. Loopkevers jagen actief op andere insecten en kleine ongewervelden.
Sommige soorten zijn gespecialiseerd en leven vrijwel uitsluitend op één plantensoort. Andere, zoals de coloradokever, zijn berucht als plaaginsect in de landbouw. De coloradokever tast aardappelplanten aan en kan hele oogsten vernielen. Aan de andere kant bestrijden veel kevers zelf plaagdieren, wat ze waardevol maakt voor de natuur en de landbouw.
De levenscyclus van kevers
Kevers ondergaan een volledige gedaanteverwisseling, ook wel holometabolie genoemd. Ze doorlopen vier stadia: ei, larve, pop en volwassen insect (imago). De larven zien er heel anders uit dan de volwassen dieren. Ze hebben geen vleugels en zijn vaak wittig en wormachtig, zoals de bekende engerling, de larve van de meikever.
De larven zijn vaak het langste stadium. Bij sommige soorten duurt de larvefase meerdere jaren. De larve van de vliegend hert bijvoorbeeld kan drie tot vijf jaar in rottend eikenhout leven voordat ze verpoppen. Het volwassen stadium duurt bij veel soorten juist maar een paar weken tot maanden, lang genoeg om zich voort te planten.
Bekende kevers in Nederland en België
In Nederland en België zijn duizenden kevervsoorten gevonden. Een greep uit de bekendste:
- Vliegend hert (Lucanus cervus): de grootste kever van West-Europa, herkenbaar aan de enorme geweivormige kaken van het mannetje. Een beschermde soort die leeft in oude loofbossen.
- Meikever (Melolontha melolontha): vroeger een plaag in de landbouw, nu zeldzamer door veranderd landgebruik en bestrijding. De volwassen dieren vliegen in mei en eten bladeren van loofbomen.
- Lieveheersbeestje (Coccinella septempunctata): technisch gezien ook een kever. Het bekende rood met zwart gestippelde insect eet bladluizen en is daarmee nuttig in de tuin.
- Coloradokever (Leptinotarsa decemlineata): een plaagsoort op aardappelen, herkenbaar aan de geel-oranje kleur met zwarte strepen.
- Boktorren: een grote familie waarbij de larven in hout leven. Sommige soorten, zoals de grote populierenboktor, zijn beschermde soorten.
De rol van kevers in het ecosysteem
Kevers vervullen meerdere functies tegelijk in een ecosysteem. Ze zijn afbrekers (detritivoren), die dode planten en dieren omzetten in voedingsstoffen. Ze zijn bestuivers, al zijn vlinders en bijen bekender in die rol. En ze zijn zowel prooi als predator in de voedselketen.
Mestkevers zijn een goed voorbeeld van hoe onmisbaar een kever kan zijn. Zonder mestkevers zou uitwerpselen van grote zoogdieren veel trager afbreken, wat gevolgen heeft voor de bodemkwaliteit en de verspreiding van parasieten. Op plaatsen waar mestkevers door pesticiden zijn verdwenen, zijn de problemen daarmee zichtbaar geworden.
Bedreigde kevers en bescherming
Veel kevervsoorten staan onder druk door verlies van leefgebied, intensieve landbouw en het gebruik van pesticiden. In Nederland en België staan soorten als het vliegend hert en verschillende boktorren op de Rode Lijst. Dat betekent dat hun populaties zo sterk zijn afgenomen dat gerichte bescherming nodig is.
Beschermingsmaatregelen richten zich vaak op het behoud van oude loofbossen, het laten staan van dood hout en het verminderen van pesticidegebruik. Dood hout is een cruciaal leefgebied voor tientallen kevervsoorten die als larve in rottend hout leven. In veel beheerde bossen wordt dood hout nu bewust laten liggen, mede om deze soorten te beschermen.
Veelgestelde vragen over kevers
Hoeveel kevervsoorten zijn er?
Wereldwijd zijn er naar schatting meer dan 400.000 beschreven soorten. Onderzoekers verwachten dat er nog veel meer onontdekte soorten zijn, vooral in tropische gebieden.
Zijn kevers gevaarlijk voor mensen?
De overgrote meerderheid van de kevers is volkomen onschadelijk voor mensen. Sommige soorten kunnen bijten als ze worden vastgepakt, maar giftige kevers die een risico vormen voor mensen zijn in Nederland en België niet aanwezig. Wel kunnen bepaalde soorten schade aanrichten aan gewassen of houten constructies.
Wat is het verschil tussen een kever en een wants?
Beide hebben een geharnast uiterlijk, maar het verschil zit in de vleugels en de mondpoten. Kevers hebben bijtende mondpoten en dekschilden die volledig hard zijn. Wantsen hebben zuigende mondpoten en halfharde voorvleugels (deels vliezig, deels hard).
Kunnen alle kevers vliegen?
Nee. Sommige soorten hebben geen of sterk gereduceerde achtervleugels en kunnen niet vliegen. Bij andere soorten, zoals de meikever, is het vliegvermogen juist goed ontwikkeld.
Kevers zijn een fascinerende groep insecten die veel meer zijn dan de bekende lieveheersbeestjes of mestkevers. Ze leven overal, vervullen onmisbare rollen in de natuur en zijn in hun verscheidenheid nauwelijks te overtreffen. Wie eenmaal begint met het opmerken van kevers in de tuin, het bos of aan de rand van een sloot, ontdekt al snel hoe rijk en gevarieerd deze wereld is.
