Niet elk getjirp op een zomeravond komt van een krekel. Volgens het natuurprogramma Vroege Vogels wordt de grote groene sabelsprinkhaan vaak voor een krekel aangezien. Wie wil weten wat hij hoort of ziet, heeft meer aan de krekels die echt in Nederland leven dan aan een algemeen verhaal. Dit artikel loopt ze langs: hoe een krekel geluid maakt, wat hij eet, welke soorten je hier tegenkomt, hoe een krekel opgroeit en wat er mag als je krekels wilt eten.
Hoe maakt een krekel dat geluid?
Krekels maken geluid door stridulatie: ze wrijven lichaamsdelen langs elkaar. Bij de veldkrekel zet het mannetje zich bij de ingang van zijn holletje, heft zijn vleugels en wrijft ze tegen elkaar. Dat levert een herhaald “kri-kri-kri” op. Meestal zingen alleen de mannetjes, en dat doen ze om vrouwtjes te lokken.
Niet alles wat krekels en sprinkhanen laten horen, is voor mensen hoorbaar. Veel van hun geluiden liggen boven de 20 kHz, en onderzoekers gebruiken daarom soms een batdetector om ze op te vangen. Wil je weten welk dier je in de tuin of op de hei hoort, lees dan hoe je het geluid van een krekel herkent.
Een krekel hoort zelf niet met oren op zijn kop. De gangbare opgave is dat krekels hun trommelvliezen aan hun voorpoten dragen, ongeveer bij de knie.
Krekel als nachtdier
De meeste krekelsoorten zijn ’s nachts actief. De gangbare opgave is dat krekels sneller tjirpen naarmate het warmer is, omdat hun lichaamstemperatuur meegaat met de omgeving.
Wat eet een krekel?
Krekels eten zowel plantaardig als dierlijk materiaal, maar hebben een voorkeur voor planten. De veenmol, een krekel die onder de grond leeft, wijkt daarvan af: hij vreet maar in beperkte mate aan graswortels en eet vooral andere insecten die onder de grond leven. Daarom geldt hij eerder als nuttig dan als schadelijk.
Soorten krekels
Wie in Nederland een krekel hoort of ziet, heeft meestal met een van een handvol soorten te maken. Leefplek en geluid helpen om ze uit elkaar te houden.
Veldkrekel
De veldkrekel (Gryllus campestris) is een stevig insect van twee tot drie centimeter. Hij is glimmend zwart met gele en rode accenten en heeft een brede kop en halsschild, waardoor hij er nogal plomp uitziet. Hij leeft op de hei en op zanderige stukken, ook langs zandpaadjes in een bos. De mannetjes tsjirpen vooral in mei, juni en juli.
Vroeger was de veldkrekel algemeen op de zandgronden, ook op landbouwgrond. Nu is hij teruggedrongen tot grotere heidegebieden. In de duinen is hij alleen gevonden op Goeree en Voorne.
Een veldkrekel zien is lastig, want hij hoort je van ver aankomen. Vaak hoor je een klikje als hij zijn vleugels sluit, en daarna schiet hij zijn hol in. Blijf je ongeveer een kwartier wachten, dan komt hij meestal weer naar buiten. Meer over deze soort staat in het artikel over de grote krekel.
Boskrekel
De boskrekel is een kleine zwarte krekel die leeft tussen het bladafval. Het mannetje laat een melodieus, rollend gefluit horen. In de duinen is bij Bergen een flinke populatie gevonden, en later ook bij Wassenaar en Bloemendaal. Twintig jaar voor 2016 was de soort nog niet uit de duinen bekend.
Veenmol
De veenmol (Gryllotalpa gryllotalpa) is de enige krekel in Nederland die vrijwel altijd in de bodem leeft. Hij kan tot vijf centimeter groot worden en is de enige uit deze groep die niet kan springen. Je vindt hem in de westelijke veenweiden, van Leiden tot Rotterdam, langs sloten, en in tuinen en volkstuinen waar de grond los wordt gemaakt.
In het voorjaar is de veenmol ’s nachts actief. Het mannetje bouwt bij de ingang van zijn hol een kamer die als klankkast werkt om vrouwtjes te lokken. Op zwoele avonden in mei is hij soms te horen als hij in natte steilrandjes ronkt.
Binnenshuis
Naast de krekels die buiten leven, kan binnenshuis een soort van tropische oorsprong opduiken. Die leeft vooral in warme ruimtes.
Krekel of sabelsprinkhaan?
De grote groene sabelsprinkhaan (Tettigonia viridissima) wordt vaak voor een krekel aangezien. Een handig verschil volgens Vroege Vogels: het melodieuze lied van de veldkrekel kun je nafluiten, dat van de grote groene sabelsprinkhaan niet.
Levenscyclus
Een krekel begint als ei. De eieren worden een voor een in spleetjes in de grond gelegd en ontwikkelen zich in enkele tientallen dagen tot nimfen. Die nimfen lijken al sterk op het volwassen dier. Ze doorlopen ongeveer tien nimfstadia en kunnen als nimf overwinteren. Daarna volgt het volwassen dier.
De veenmol heeft een eigen gewoonte: het vrouwtje bewaakt de eieren en likt ze schoon, wat ze beschermt tegen schimmels en rovers. Die broedzorg is uniek onder de Nederlandse sprinkhanen en krekels. Hoe lang krekels in elke fase leven, lees je in hoe lang leeft een krekel.
Krekels als voedsel
Insecten vallen in de EU onder de regels voor nieuwe voedingsmiddelen: ze mogen pas verkocht worden na onderzoek naar de veiligheid. In februari 2022 besloot de EU de huiskrekel (Acheta domesticus) toe te laten, heel, bevroren, gedroogd of als poeder. Daarna, op 3 januari 2023, volgde Uitvoeringsverordening (EU) 2023/5 voor gedeeltelijk ontvet poeder van de huiskrekel.
Volgens het Voedingscentrum zijn insecten rijk aan eiwitten, met 7 tot 48 gram eiwit per 100 gram. Twee dingen zijn goed om te weten voor je krekels eet:
- Allergie. Mensen met een allergie voor schaal- of schelpdieren of voor huisstofmijt kunnen ook op insecten reageren. Producten met het ontvette huiskrekelpoeder uit de verordening van 2023 moeten daarom een waarschuwing dragen.
- Goed verhitten. Het Voedingscentrum raadt aan insecten altijd minimaal 10 minuten te verhitten, ook gevriesdroogde insecten. Rauw eten wordt afgeraden.
Lees ook: Krekel groot: wat maakt dit insect zo bijzonder groot?
Lees ook: Kevers: alles wat je moet weten over de grootste insectenorde
Lees ook: Wesp: alles wat je moet weten over dit insect
De beelden bij dit artikel zijn digitaal gemaakt.
Laatst gecontroleerd op 15 oktober 2026.
De beelden in dit artikel zijn digitaal gemaakt ter illustratie.
