Bijen, vlinders en hommels verdwijnen in rap tempo uit Nederland. Het laatste insecten nieuws Nederland laat een zorgwekkend beeld zien: meerdere soorten zijn sterk achteruitgegaan of zelfs volledig verdwenen. En dat heeft grote gevolgen, niet alleen voor de natuur, maar ook voor ons voedsel.
Hoe slecht is het echt gesteld met bestuivende insecten?
In 2024 meldde de NOS dat het een bijzonder slecht jaar was voor bestuivende insecten. Vlinders hadden een slechte lente achter de rug, hommels zijn ruim gehalveerd en op sommige plekken lijken wilde bijensoorten compleet verdwenen. Dit is geen tijdelijk dipje. Jaar na jaar wijzen de cijfers in dezelfde richting: omlaag.
Onderzoekers van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) analyseerden 87 jaar aan metingen van meer dan 365.000 locaties. De conclusie: Nederland verliest steeds meer plantensoorten die afhankelijk zijn van bestuiving door insecten. Dat raakt direct aan onze biodiversiteit én aan de voedselzekerheid.
Waarom zijn insecten zo belangrijk voor ons voedsel?
Insecten zijn onmisbaar voor onze voedselproductie. Volgens NIOO-KNAW is 75 procent van onze gewassen afhankelijk van bestuiving door insecten. Voor wilde planten ligt dat nog hoger: maar liefst 90 procent heeft insecten nodig om zich voort te planten. Zonder bijen, hommels en zweefvliegen gaan ook veel planten achteruit. En zonder die planten valt een groot deel van ons voedselsysteem weg.
Bloeiende planten verdwijnen al uit grote delen van Nederland. Dat betekent minder voedsel en schuilplaatsen voor insecten, waardoor de achteruitgang verder versnelt. Het is een vicieuze cirkel die moeilijk te doorbreken is.
Zweefvliegen: de vergeten bestuivers in gevaar
Bijen en vlinders krijgen veel aandacht, maar zweefvliegen worden vaak over het hoofd gezien. Dat terwijl ze een grote rol spelen als bestuiver. Uit het Basisrapport voor de Rode Lijst Zweefvliegen 2023, dat de minister voor Natuur en Stikstof naar de Tweede Kamer stuurde, blijkt dat bijna de helft van de Nederlandse zweefvliegen bedreigd is of al verdwenen. Dertig soorten zijn inmiddels volledig uit Nederland weg, waaronder soorten met namen als het zomerelfje, het bergplatvoetje en het groot gevlekt roetneusje.
Dit rapport laat zien dat de problemen breder zijn dan alleen bijen en vlinders. Het gaat om een grote groep bestuivende insecten die gezamenlijk onder enorme druk staat.
Wat zijn de oorzaken van de achteruitgang?
De achteruitgang van insecten in Nederland heeft meerdere oorzaken die elkaar versterken. De belangrijkste zijn:
- Verlies van bloeiende planten door intensief landgebruik en verstening van tuinen en bermen
- Gebruik van pesticiden in de landbouw en particuliere tuinen
- Verlies van leefgebied door bebouwing, intensieve landbouw en verdroging van natuur
- Luchtvervuiling, die de geuren van bloemen verstoort en het voor insecten moeilijker maakt om bloemen te vinden
- Klimaatverandering, met nattere of koudere lentes die slecht uitkomen voor insecten die vroeg in het seizoen actief zijn
Vlinders hadden in 2024 opnieuw last van een slechte lente. Koud en nat weer in de maanden waarin rupsen en vlinders actief moeten zijn, leidt direct tot lagere aantallen.
Wat kun jij doen om insecten te helpen?
Je hoeft geen boer of beleidsmaker te zijn om een verschil te maken. Ook in een gewone tuin of op een balkon kun je insecten helpen. Een paar concrete dingen die werken:
- Plant inheemse bloemen die lang bloeien, zoals lavendel, klaprozen of zonnebloemen
- Laat een stukje tuin wat wilder: een stukje lang gras of een hoopje dood hout biedt schuilplaatsen
- Gebruik geen pesticiden, ook niet de zogenaamd milde varianten
- Hang een insectenhotel op voor solitaire bijen
- Meld waarnemingen van bijen, vlinders en zweefvliegen via apps zoals Waarneming.nl, zo dragen tellingen bij aan wetenschappelijk onderzoek
Wat doet de overheid aan het insectenprobleem?
De Rode Lijsten voor insecten, zoals die voor zweefvliegen, worden opgesteld en naar de Tweede Kamer gestuurd. Dit geeft de ernst van de situatie officieel gewicht. In het kader van het stikstof- en natuurbeleid is er aandacht voor herstel van leefgebieden. Toch vinden veel onderzoekers en natuurorganisaties dat de maatregelen nog niet ver genoeg gaan. De druk op insectenpopulaties blijft groot, zolang het landgebruik en het gebruik van pesticiden niet structureel veranderen.
De stand van zaken samengevat
Het insecten nieuws in Nederland is alarmerend. Bijen, hommels, vlinders en zweefvliegen nemen sterk af. De gevolgen zijn merkbaar in de natuur en raken op termijn ook onze voedselproductie. Wetenschappelijk onderzoek bevestigt de ernst van de situatie keer op keer. Tegelijk laat het zien dat kleine stappen, ook in je eigen tuin, een echte bijdrage kunnen leveren aan het keren van de trend.
Veelgestelde vragen
Welke insecten gaan het hardst achteruit in Nederland?
Hommels, wilde bijen, vlinders en zweefvliegen zijn de groepen die het sterkst achteruitgaan. Hommels zijn ruim gehalveerd, van sommige wilde bijensoorten zijn ze op bepaalde plekken volledig verdwenen, en bijna de helft van alle Nederlandse zweefvliegsoorten staat op de Rode Lijst als bedreigd of al uitgestorven.
Wat is een Rode Lijst en wat betekent het als een insect daarop staat?
Een Rode Lijst is een officiële lijst van bedreigde dier- of plantensoorten. Als een insect op de Rode Lijst staat, betekent dat de populatie zo sterk is afgenomen dat de soort gevaar loopt in Nederland te verdwijnen. De overheid gebruikt deze lijsten om beleid op te maken.
Heeft de achteruitgang van insecten gevolgen voor de supermarkt?
Ja, op termijn wel. Drie kwart van onze gewassen is afhankelijk van bestuiving door insecten. Denk aan appels, aardbeien, tomaten en vele andere groenten en fruitsoorten. Als insectenpopulaties blijven dalen, wordt bestuiving moeilijker en duurder, wat uiteindelijk gevolgen heeft voor de beschikbaarheid en de prijs van voedsel.
Waarom is 2024 een extra slecht jaar voor vlinders en hommels?
In 2024 hadden vlinders opnieuw een slechte lente. Koud en nat voorjaarsweer zorgde ervoor dat rupsen en vlinders minder actief konden zijn in een periode die juist belangrijk is voor hun ontwikkeling. Voor hommels speelt ook het verlies van bloeiende planten een grote rol: minder bloemen betekent minder voedsel in het vroege seizoen.
