Dat doordringende, zoemende geluid op een warme zomeravond is vaak een cicade. Het geluid herkennen is vrij eenvoudig als je weet waar je op moet letten: cicaden maken een aanhoudend, hoog en scherp zoemgeluid dat in golven aan- en afzwelt. Het klinkt bijna mechanisch, alsof er een kleine generator in de struiken staat. In Nederland hoor je dit geluid zelden, maar in Zuid-Europa is het de typische soundtrack van de zomer.
Hoe klinkt een cicade precies?
Het geluid van een cicade is moeilijk te vergissen met iets anders, als je het eenmaal kent. Het is een luid, hoog en continu zoemgeluid dat ritmisch op en neer gaat. Soms klinkt het als een elektrisch zoemen, soms meer als een droog, klikkend getril dat snel herhaalt. Het geluid draagt ver: op warme dagen kun je een cicade horen op tientallen meters afstand.
Alleen de mannetjes maken dit geluid. Ze doen dat met een speciaal orgaan aan de onderkant van hun lichaam, de zogenaamde trommelorganen of tymbalen. Door die snel in en uit te laten trillen, ontstaat een scherp, doordringend geluid. Dit is geen gewoon wrijfgeluid zoals bij krekels, maar een echt trilgeluid.
Het geluid klinkt het luidst in de volle zon, overdag en vroeg in de avond. Cicaden zijn warmteminnende insecten. Als de temperatuur daalt of de zon wegtrekt, stoppen ze met zingen.
Hoe verschilt het cicadegeluid van een krekel of sprinkhaan?
Veel mensen verwarren het geluid van een cicade met dat van een krekel of sprinkhaan. Toch zijn er duidelijke verschillen als je goed luistert.
- Cicade: luid, aanhoudend en hoog zoemgeluid met een golvend ritme. Klinkt overdag het sterkst. Bijna mechanisch van toon.
- Krekel: een tikkerend of fluitend geluid dat bestaat uit herhaalde, korte nootjes. Krekels zijn eerder actief in de avond en nacht.
- Sprinkhaan: een droog, raspend of ritselend geluid, vaak korter en minder doordringend dan een cicade. Meer een soort geruis.
Een handig ezelsbruggetje: cicaden klinken als een elektrisch apparaat dat zoemt of trilt. Krekels klinken meer als een ritme met pauzes ertussen.
Cicade geluid herkennen in Nederland
In Nederland is het cicadegeluid herkennen een stuk lastiger dan in landen als Spanje, Italië of Griekenland, want echte cicaden kom je hier zelden tegen in het wild. De meeste mensen in Nederland kennen het geluid alleen van vakantie. Toch zijn er situaties waarbij je in Nederland een vergelijkbaar geluid hoort.
Een vogel die vaak voor verwarring zorgt, is de krekelzanger. Dit is een zeldzame zangvogel die een hypnotiserend, cicade-achtig geluid maakt. Het klinkt opvallend veel op het zoemen van een cicade, maar het komt dus van een vogel in vochtige bossen of struiken. De krekelzanger zingt ook overdag, wat de verwarring groter maakt.
Hoor je ’s nachts een scherp, hoog en doordringend geluid dat lijkt op een cicade? Dan is de kans klein dat het een echte cicade is. In Nederland zijn ’s nachts krekels of bepaalde andere insecten de meest waarschijnlijke bron van zo’n geluid.
Zo herken je het geluid stap voor stap
- Let op het tijdstip. Cicaden zingen voornamelijk overdag en in de vroege avond bij warm, zonnig weer.
- Luister naar het ritme. Het geluid golft aan en af, maar stopt zelden volledig. Het is een doorgaand zoemen of trillen.
- Schat de toonhoogte in. Het geluid is hoog en doordringend, vergelijkbaar met een hoge elektrische toon.
- Kijk naar de omgeving. Cicaden zitten hoog in bomen of struiken, op zonnige en warme plekken.
- Gebruik een app. Apps zoals Merlin (voor vogels) of iNaturalist kunnen helpen bij het identificeren van onbekende geluiden in de natuur.
- Vergelijk met opnames online. Op sites als xeno-canto of natuurplatforms staan geluidsopnames waarmee je kunt vergelijken wat je hoort.
Wanneer en waar hoor je cicaden?
Cicaden hoor je vooral in de zomer, tijdens warme en droge periodes. Ze zijn actief als de temperatuur hoog is en de zon schijnt. In Zuid-Europa, zoals rondom de Middellandse Zee, is het cicadegeluid van mei tot september bijna onvermijdelijk. In die regio’s zitten cicaden massaal in olijfbomen, pijnbomen en andere grote bomen langs wegen en in parken.
In Nederland zijn cicaden zeldzaam als insect. Je kunt hier wel verwante soorten tegenkomen, maar die zijn veel kleiner en stiller. Het echte, luidruchtige cicadegeluid dat veel mensen kennen van vakantie, is in Nederland dus bijna nooit te horen van een echte cicade.
Wat als je het geluid niet thuis kunt brengen?
Hoor je iets dat lijkt op een cicade maar weet je niet zeker wat het is? Maak dan een geluidsopname met je telefoon. Via apps als iNaturalist of geluidsdatabases van natuurorganisaties kun je opnames uploaden of vergelijken. Zo weet je snel of het een insect, een vogel of iets anders is. In veel gevallen blijkt een “cicadegeluid” in Nederland te komen van een krekel, een krekelzanger of een ander klein insect dat in het gras of struiken zit.
Veelgestelde vragen
Kun je cicaden ook ’s nachts horen?
Echte cicaden zingen bijna altijd overdag en stoppen als de temperatuur daalt. Hoor je ’s nachts een vergelijkbaar geluid, dan is het waarschijnlijk een krekel of een ander nachtelijk insect. Cicaden zijn warmteminnend en afhankelijk van zonlicht en hitte om actief te zijn.
Waarom klinkt het cicadegeluid zo luid?
Het cicadegeluid klinkt zo luid omdat mannetjes speciale trilorganen aan hun lichaam gebruiken, de tymbalen. Die trillen razendsnel en versterken het geluid. Het doel is om vrouwtjes aan te trekken. Hoe luider en aanhoudender het geluid, hoe groter de kans op een partner.
Is de krekelzanger hetzelfde als een cicade?
Nee, de krekelzanger is een vogel, geen insect. Zijn zang klinkt opvallend veel op het zoemen van een cicade, vandaar de verwarring. De krekelzanger leeft in vochtige bossen en struiken in Nederland en is zeldzaam. Een echte cicade is een insect dat je in Nederland zelden tegenkomt.
Welke app helpt bij het herkennen van insectengeluiden?
Apps zoals iNaturalist zijn handig om geluiden en foto’s van insecten te identificeren. Je kunt er opnames uploaden en vergelijken met bekende soorten. Voor vogelgeluiden, zoals de krekelzanger, werkt de app Merlin van Cornell Lab goed. Beide apps zijn gratis beschikbaar.
