Een wesp is een gevleugeld insect dat behoort tot de orde Hymenoptera, dezelfde groep als bijen en mieren. In tegenstelling tot wat veel mensen denken, zijn wespen geen bijen en ook geen mieren, maar een eigen groep binnen de zogenoemde Apocrita. Ze zijn herkenbaar aan hun slanke lichaam, de felle geel-zwarte strepen en hun beweeglijke vleugels. Wereldwijd zijn er tienduizenden soorten wespen bekend, van sociale soorten die in nesten leven tot solitaire wespen die alleen opereren.
Hoe ziet een wesp eruit?
De meeste mensen herkennen een wesp direct aan de geel-zwarte tekening op het achterlijf. Het lichaam van een wesp is slanker dan dat van een bij, met een duidelijke “wespentaille”: een smalle verbinding tussen borststuk en achterlijf. Bijen hebben een plomp, harig lijf; wespen zijn gladder en glanzender. Een volwassen wesp is doorgaans tussen de 10 en 20 millimeter groot, afhankelijk van de soort. De koningin is altijd groter dan de werksters.
Wespen hebben twee paar vleugels die ze in rust langs het lichaam vouwen. Hun antennen zijn licht gebogen en bewegen constant. Het zijn snelle, behendigde vliegers. De angel van een wesp zit aan het achterlijf en is alleen aanwezig bij vrouwtjes. Anders dan de bij kan een wesp meerdere keren steken, omdat haar angel glad is en niet in de huid achterblijft.
Welke wespensoorten komen voor in Nederland?
In Nederland zijn tientallen wespensoorten te vinden. De twee meest bekende zijn de gewone wesp (Vespula vulgaris) en de duitse wesp (Vespula germanica). Deze twee zijn verantwoordelijk voor de meeste overlast in tuinen en op terrassen. Daarnaast zijn er de hoornaar (Vespa crabro), de grootste wespensoort in Nederland, en de aziatische hoornaar (Vespa velutina), een invasieve soort die zich de laatste jaren uitbreidt vanuit het zuiden van Europa.
Naast deze sociale soorten leven er ook veel solitaire wespen in Nederland. Denk aan graafwespen, leemwespen en sluipwespen. Die soorten leven alleen, bouwen geen groot nest en zijn voor mensen nauwelijks een probleem. Ze steken zelden en zijn nuttig voor het ecosysteem.
Hoe leven wespen?
Sociale wespen leven in kolonies die elk jaar opnieuw beginnen. In het vroege voorjaar wekt een bevruchte koningin uit haar winterslaap op en begint ze in haar eentje een nest te bouwen. Ze kauwt hout fijn en maakt er een papierachtige massa van. Dat is het materiaal van het nest. Daarna legt ze eitjes en voedt ze de eerste werksters op. Zodra die werksters volwassen zijn, nemen ze alle taken over: nestbouw, voedsel zoeken en larven verzorgen.
Een wespenkolonie groeit in de loop van de zomer uit tot duizenden individuen, soms wel 10.000 of meer. Aan het einde van de zomer worden nieuwe koninginnen en mannetjes geboren. Die paren, de mannetjes sterven daarna, en de bevruchte koninginnen zoeken een plek om te overwinteren. Het oude nest wordt verlaten en nooit hergebruikt. De koningin en alle andere wespen sterven bij de eerste vorst.
Wat eten wespen?
Wespen zijn rovers en aaseters, maar ze eten ook suikers. De larven in het nest worden gevoerd met eiwitrijk voedsel: andere insecten, rupsen, vleeswaren en vleesresten. Volwassen wespen zelf leven hoofdzakelijk op suikers, zoals nectar, rijp fruit en frisdrank. Dat verklaart waarom wespen in de late zomer zo opdringerig zijn rond terrassen en picknickmanden: de larvenproductie loopt terug, dus er is minder eiwitbehoefte, maar de behoefte aan suikers blijft.
Wespen spelen een nuttige rol in de natuur. Ze houden populaties van andere insecten onder controle en dragen bij aan bestuiving. Een tuin met wespen heeft daardoor minder problemen met rupsen en bladluizen.
Wanneer steekt een wesp en hoe gevaarlijk is dat?
Een wesp steekt alleen als ze zich bedreigd voelt of als het nest wordt verstoord. Ongericht zwaaien met je armen of plotseling bewegen maakt de kans op een steek groter. Rustig blijven en de wesp haar gang laten gaan werkt veel beter. Een wespensteek is pijnlijk en veroorzaakt zwelling en roodheid op de plek van de steek. Bij de meeste mensen verdwijnen de klachten binnen een dag.
Gevaarlijk wordt het pas bij een allergische reactie. Mensen met een wespenallergie kunnen na één steek last krijgen van anafylaxie: een ernstige reactie met benauwdheid, duizeligheid en in extreme gevallen bewusteloosheid. Wie weet dat hij allergisch is, wordt geadviseerd altijd een epinefrine-auto-injector bij zich te dragen en dit te bespreken met een arts. Ook meerdere steken tegelijk, bijvoorbeeld bij een nestverstoorder, kunnen gevaarlijk zijn voor iedereen.
Overlast door wespen: wat kun je doen?
Als wespen overlast geven, zijn er een paar dingen die je zelf kunt doen:
- Houd voedsel en suikerhoudende dranken buiten afgedekt.
- Ruim rijp of gevallen fruit in de tuin op.
- Sluit vuilnisbakken goed af.
- Houd ramen en deuren dicht tijdens piekperiodes, of gebruik horren.
- Vermijd zoete parfums en fruitige geuren buiten.
Een wespenval kan helpen om de overlast te verminderen, maar lost een nestprobleem niet op. Zit er een nest dichtbij je woning en zorgt dat voor structurele overlast of gevaar, dan kun je een erkend plaagdierbestrijder inschakelen. Het verwijderen van een actief nest doe je het liefst ’s avonds laat of ’s nachts, als de wespen rustig zijn. Doe dit nooit zelf zonder de juiste bescherming.
Wespen hebben een slechte reputatie, maar ze zijn een onmisbaar onderdeel van het ecosysteem. Ze bestrijden plaaginsecten, helpen bij bestuiving en houden de natuur in balans. Overlast in de tuin of op het terras is vervelend, maar met een paar simpele maatregelen houd je het meeste ongemak buiten de deur.
