De koninginnen wesp is de spil van elk wespennest: zij is de enige vrouwelijke wesp in een kolonie die eieren legt en zo het nest laat groeien. Ze wordt al als koningin geboren, groeit op in een nest, overwintert als volwassen insect en sticht in het voorjaar een nieuw nest. Zonder haar bestaat het nest niet.
Hoe herken je een koninginnen wesp?
Een wespenkoningin is duidelijk groter dan de gewone werksters in het nest. Waar een werkster gemiddeld zo’n 12 tot 17 millimeter lang is, meet een koningin al snel 20 millimeter of meer. Ze heeft dezelfde geel-zwarte tekening als andere wespen, maar haar achterlijf is opvallend langer en breder. In het vroege voorjaar, als werksters nog niet aanwezig zijn, is elke wesp die je ziet dus vrijwel zeker een koningin die op zoek is naar een nestplaats.
De levenscyclus van de wespenkoningin
De koningin doorloopt een vaste jaarlijkse cyclus. In de herfst paart ze met een dar. Daarna sterven de dar en alle werksters af, maar de bevruchte koningin overleeft de winter. Ze kruipt weg op een beschutte plek, bijvoorbeeld onder schors of in een schuur, en gaat in een soort winterslaap.
Als de temperatuur in het voorjaar oploopt, wordt ze wakker. Ze zoekt dan een geschikte plek voor een nieuw nest, zoals een spouwmuur, een schuur of een boom. Ze begint het nest helemaal alleen op te bouwen van gekauwd hout, een soort grijs papierachtig materiaal. Daarin legt ze de eerste eitjes. Die groeien uit tot werksters, die daarna het werk van de koningin overnemen. Vanaf dat moment legt de koningin alleen nog maar eieren en verzorgt ze geen voedsel of bouwwerk meer.
In de zomer groeit het nest razendsnel. Aan het eind van de zomer, vaak in augustus of september, worden er ook nieuwe koninginnen en darren geboren. Die verlaten het nest om te paren. De jonge bevruchte koninginnen zoeken een overwinteringsplek en de cyclus begint opnieuw.
Wat doet de koningin in het nest?
De enige taak van de koningin is voortplanting. Ze legt duizenden eitjes per seizoen. Werksters bepalen mede het geslacht en de rol van de larven door de hoeveelheid en het soort voedsel dat ze geven. Larven die meer en speciale voeding krijgen, kunnen uitgroeien tot nieuwe koninginnen. De bestaande koningin produceert ook feromonen, chemische stoffen die de werksters in het gareel houden en voorkomen dat zij zelf eitjes leggen.
Wanneer zie je de koninginnen wesp buiten het nest?
In het vroege voorjaar, zo tussen maart en mei, zie je wespenkoninginnen vaak buiten vliegen. Ze zijn dan op zoek naar een nestplek of naar voedsel om de eerste larven groot te brengen. Dit is het moment waarop ze het meest zichtbaar zijn. Later in de zomer zit de koningin vrijwel permanent in het nest en zie je haar zelden.
Vlieg je in april een grote, logge wesp tegen het lichaam, dan is de kans groot dat het een koningin is die net uit haar winterslaap is gekomen. Ze vliegt trager en zwaarder dan werksters en lijkt soms wat gedesoriënteerd.
Koninginnen wesp en nestbestrijding
Wie een wespennest wil voorkomen, kan het beste vroeg ingrijpen: in het voorjaar, als de koningin net begonnen is met bouwen. Een nest ter grootte van een vuist bevat dan misschien tientallen cellen. Later in het seizoen kan een nest uitgroeien tot duizenden wespen, wat bestrijding een stuk lastiger en gevaarlijker maakt.
Het doden van één koningin in het voorjaar, voordat er werksters zijn, stopt het nest in de kiem. Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk is het moeilijk te weten waar ze precies nest. Zie je vroeg in het jaar een wesp steeds op dezelfde plek in en uit vliegen, dan bouwt ze daar waarschijnlijk een nest op.
Let op: wespen bestrijden zonder bescherming is niet verstandig, zelfs niet bij een klein nest. Een wesp kan meerdere keren steken en bij een allergische reactie is dat gevaarlijk. Twijfel je, schakel dan een professionele wespenbestrijder in.
De koninginnen wesp is dus het startpunt van alles wat een wespennest is. Zonder haar geen nest, geen werksters en geen wespen in de late zomer. Begrijp je haar cyclus, dan weet je ook wanneer je kunt ingrijpen en wat je mag verwachten als je in het voorjaar die eerste grote wesp ziet rondvliegen.
