Een wespenkoningin en een gewone wesp lijken op elkaar, maar zijn duidelijk verschillend in grootte, rol en gedrag. De koningin is veel groter dan een gewone werkster, ze is de enige in het nest die eieren legt, en ze leeft aanzienlijk langer. Als je weet waar je op moet letten, herken je haar vrij snel.
Hoe groot is het verschil in formaat?
Het meest opvallende verschil tussen een wespenkoningin en een gewone wesp is de lichaamslengte. Een werkster (gewone wesp) is gemiddeld zo’n 12 tot 17 millimeter lang. Een wespenkoningin is duidelijk groter: ze meet gemiddeld tussen de 18 en 25 millimeter. Dat is bijna twee keer zo groot als een werkster. Zie je een opvallend grote wesp, dan is de kans groot dat je naar een koningin kijkt.
Let op: een grote wesp is niet altijd een koningin. Er zijn andere insectensoorten, zoals de hoornaar, die nog groter zijn en ook geel-zwart gestreept zijn. Een hoornaar is meestal 25 tot 35 millimeter lang en heeft meer oranje-bruine tinten in zijn tekening. Verwis je een wespenkoningin dus niet met een hoornaar.
Wespenkoningin vs wesp: de rollen in het nest
In een wespennest heeft iedereen een vaste taak, en het verschil tussen de koningin en de werksters is groot. De koningin heeft maar één taak: eieren leggen. Aan het begin van het seizoen bouwt ze in haar eentje een klein begin van een nest en legt de eerste eitjes. Zodra de eerste werksters uitkomen, neemt zij die rol helemaal over en stopt ze met bouwen.
Gewone wespen (werksters) zijn allemaal vrouwtjes, maar onvruchtbaar. Zij bouwen het nest verder uit, zorgen voor de larven, halen voedsel op en verdedigen de kolonie. Ze verlaten het nest constant om te foerageren. De koningin verlaat het nest na de opstart vrijwel niet meer. Ze zit diep in het nest en legt dag na dag eieren.
Mannelijke wespen (darren) hebben ook een heel beperkte rol: ze paren met jonge koninginnen aan het einde van het seizoen, en sterven daarna. Ze doen niet mee aan nestbouw of voedsel zoeken.
Levensduur: een groot verschil
Een gewone werkster leeft maar een paar weken, soms iets langer afhankelijk van het seizoen. De koningin leeft veel langer. Ze overwintert als enige van de kolonie. Aan het einde van de zomer sterven alle werksters en darren af. Alleen bevruchte jonge koninginnen overleven de winter, verscholen op een vorstvrije plek zoals onder schors of in een schuur. In het voorjaar beginnen ze een nieuw nest.
Een wespenkoningin kan dus één volledig jaar leven, soms iets langer. Een werkster haalt dat bij lange na niet.
Gedrag: wie steekt er?
Zowel de koningin als de werksters kunnen steken, en beide kunnen dat meerdere keren doen (anders dan bijen, die na één steek sterven). Toch is de kans dat je door een koningin gestoken wordt veel kleiner. Ze verlaat het nest zelden, zeker niet na de opstart van de kolonie. Werksters zijn degenen die je in de tuin of bij je eten tegenkomt.
In het vroege voorjaar, als een nieuwe koningin nog alleen op zoek is naar een nestlocatie, kun je haar wél tegenkomen. Ze is dan wat trager en minder agressief dan een groep werksters die een nest verdedigt. Toch is het verstandig haar met rust te laten.
Wanneer zie je ze?
Werksters zijn het hele zomerseizoen actief, van mei tot en met september of oktober. De koningin zie je alleen in het vroege voorjaar (ze is dan op zoek naar een nestplek) en aan het einde van het seizoen, als jonge koninginnen uitvliegen om te paren. Midden in de zomer zie je zelden een koningin buiten het nest.
Zie je in maart of april een grote, dikke wesp die langzaam vliegt en muren of bomen inspecteert? Dan is dat hoogstwaarschijnlijk een wespenkoningin die een geschikte nestplek zoekt. Op dat moment is het nest nog niet begonnen, en zijn er dus ook nog geen werksters om te verdedigen.
Het verschil tussen een wespenkoningin en een gewone wesp zit hem dus in grootte, taak, levensduur en wanneer je ze tegenkomt. Als je die vier dingen onthoudt, herken je de koningin de volgende keer meteen.
