In Nederland leven meer dan 4.000 soorten kevers, wat deze insectenorde tot een van de soortenrijkste diergroepen van ons land maakt. Wereldwijd is de situatie nog indrukwekkender: de orde Coleoptera telt naar schatting meer dan 400.000 beschreven soorten. Of je nu in een tuin, bos, weiland of aan het water bent, de kans is groot dat je in de buurt van een kever bent zonder het te weten.
Wat zijn kevers precies?
Kevers horen tot de orde Coleoptera, wat Grieks is voor “scheetvleugelige” of letterlijk “schildvleugelige”. Het kenmerk dat kevers onderscheidt van andere insecten, zijn de harde voorvleugels, de zogeheten dekschilden of elytrae. Die dekken de zachte achtervleugels af als een soort schild. Wanneer een kever vliegt, klapt hij de dekschilden omhoog en gebruikt hij de vliezige achtervleugels om te vliegen.
Net als alle insecten hebben kevers zes poten, een driedelig lichaam (kop, borststuk en achterlijf) en voelsprieten. Ze ondergaan een volledige gedaanteverwisseling: van ei via larve en pop naar volwassen kever. De larven zien er vaak heel anders uit dan de volwassen dieren en leven soms volledig verborgen in de grond, in hout of onder schors.
Kevers in Nederland: de meest bekende soorten
Onder de ruim 4.000 soorten kevers die in Nederland voorkomen, zijn er een aantal die de meeste mensen wel herkennen. De lieveheersbeestjes (familie Coccinellidae) zijn waarschijnlijk de bekendste. Het gewone lieveheersbeestje heeft zeven zwarte stippen op rode dekschilden, maar er zijn in Nederland tientallen soorten lieveheersbeestjes met allerlei variaties in kleur en stippenaantal.
Andere bekende soorten zijn:
- De vliegend hert (Lucanus cervus): de grootste kever van Nederland. Het mannetje heeft opvallend grote kaakuitsteeksels die op hertgeweien lijken. De vliegend hert staat op de rode lijst en is beschermd.
- De meikever (Melolontha melolontha): vroeger massaal aanwezig in de lente, nu sterk in aantal teruggelopen. De larven leven meerdere jaren in de grond en eten plantenroogt.
- De waterkevers (diverse families): soorten als de geelgerande waterroofkever (Dytiscus marginalis) leven in sloten en vijvers en zijn actieve roofdieren.
- De bombardeerkever (Brachinus crepitans): een bijzondere soort die bij gevaar een heet mengsel van chemicaliën uit zijn achterlijf spuit, met een hoorbare knal.
- De kortschildkever (Staphylinus olens): een grote zwarte kever die je regelmatig tegenkomt in tuinen en op paden.
Waar leven kevers in Nederland?
Kevers komen in vrijwel elk leefgebied voor. Soorten als de loopkevers (familie Carabidae) leven op de grond in tuinen, weilanden en bosranden. Boktorren (familie Cerambycidae) brengen hun larvenperiode door in levend of dood hout en zijn afhankelijk van oude bomen. Bladkevers (familie Chrysomelidae) leven op en van specifieke planten. Er zijn ook kevers die leven in mest, paddenstoelen, karkassen van dode dieren, en zelfs in opgeslagen voedsel.
De aanwezigheid van kevers in een gebied zegt veel over de ecologische kwaliteit van dat gebied. Soorten die afhankelijk zijn van oud hout of bloemrijke graslanden zijn gevoelig voor veranderingen in het landschap. In natuurgebieden met variatie in vegetatie en reliëf is de diversiteit aan kevers dan ook het grootst.
Kevers en hun rol in het ecosysteem
Kevers vervullen allerlei rollen in de natuur. Mestkevers en aaskevers breken organisch materiaal af en zorgen zo voor kringloop van voedingsstoffen. Roofkevers zoals loopkevers eten bladluizen, slakken en andere kleine ongewervelden en zijn daarmee nuttig in tuinen en op boerenland. Bloembezoekende kevers dragen bij aan bestuiving, al zijn ze minder effectief dan bijen en zweefvliegen.
Sommige soorten worden als schadelijk gezien, zoals de coloradokever (Leptinotarsa decemlineata), die aardappelplanten ernstig kan beschadigen. De eikenprocessierups heeft minder bekende keverequivalenten, maar de eikenprachtkever (Agrilus biguttatus) kan verzwakte eiken aantasten. Dat negatieve imago doet echter geen recht aan de overgrote meerderheid van de soorten, die onschadelijk zijn of juist actief bijdragen aan een gezond ecosysteem.
Staat van kevers in Nederland
Net als veel andere insectengroepen staan diverse soorten kevers in Nederland onder druk. Intensivering van de landbouw, verlies van bloemrijke graslanden, minder dood hout in bossen en de afname van oude bomen zijn de belangrijkste oorzaken. Soorten als de vliegend hert en de juchtleerkever (Osmoderma eremita) zijn afhankelijk van holle, oude bomen en komen daardoor steeds minder voor. Beide staan op de Nederlandse rode lijst van bedreigde soorten.
Positief is dat er meer aandacht komt voor behoud van dood hout in bossen, aanleg van insectenrijke bloemstroken en herstel van natte natuur. Dat biedt kansen voor soorten die anders verder achteruitgaan.
Kevers waarnemen en determineren
Wil je zelf kevers in Nederland waarnemen en determineren, dan zijn er goede hulpmiddelen beschikbaar. EIS Kenniscentrum Insecten houdt een database bij van waarnemingen en soorten. Via waarneming.nl kun je eigen vondsten invoeren en vergelijken met gegevens van andere waarnemers. Er zijn ook gedrukte determinatiegidsen beschikbaar voor de meest voorkomende families.
Zoeken naar kevers doe je het best op warme, zonnige dagen. Bloemrijke plekken, de randen van bossen, oevers van sloten en stapels dood hout zijn goede startpunten. Met een loep en geduld ontdek je een wereld die voor de meeste mensen onopgemerkt blijft.
De meer dan 4.000 soorten kevers die in Nederland leven, laten zien hoe rijk de Nederlandse fauna is als je goed kijkt. Van de kleine mestkevertjes in een koemijt tot de imposante vliegend hert in een oud eikenbos: kevers zijn overal, onmisbaar en nog altijd niet volledig in kaart gebracht. Dat maakt ze voor beginnende en ervaren naturalist even interessant.
