Houtworm kevers zijn de volwassen vorm van de houtworm, een insect dat hout van binnenuit aanvreet. Wat veel mensen “houtworm” noemen, is eigenlijk de larve van een kever. De kever zelf is het eindstation van een levensloop die zich grotendeels verborgen in hout afspeelt. Pas als de kever naar buiten kruipt, zie je de typische ronde gaatjes in meubels, vloeren of balken.
Welke kevers veroorzaken houtworm?
De meest voorkomende houtwormkever in Nederland is de gewone houtwormkever (Anobium punctatum). Dit is een klein, bruin-grijs beestje van ongeveer 2,5 tot 5 millimeter lang. Je herkent hem aan zijn cilindrische lichaam en de duidelijk afgetekende kap over zijn kop. Naast deze gewone soort zijn er ook andere kevers die hout aantasten, zoals de grote houtkever (Hylotrupes bajulus) en de bonte knaagkever (Xestobium rufovillosum). De grote houtkever is fors groter (tot 2 centimeter) en tast vooral naaldhout aan. De bonte knaagkever heeft een voorkeur voor oud, vochtig loofhout en is herkenbaar aan zijn gevlekte dekschilden.
Al deze soorten leggen eitjes in scheuren of poriën van hout. Uit die eitjes komen larven die zich vervolgens jarenlang door het hout heen vreten. De kever zelf zie je maar kortdurend: de vliegperiode duurt gemiddeld een paar weken, meestal tussen mei en augustus.
De levensloop van de houtwormkever
De kever brengt het grootste deel van zijn leven door als larve in het hout. Bij de gewone houtwormkever duurt dit larvale stadium gemiddeld twee tot vier jaar, soms langer bij koud of droog hout. De larve vreet gangen door het hout en laat daarbij houtstof (boormeel) achter. Net voor het einde van het larvale stadium vreet de larve zich naar het oppervlak en verpopt zich daar. Na de verpopping bijt de volwassen kever een gaatje naar buiten, het bekende “wormgaatje” van ongeveer 1 tot 2 millimeter doorsnede.
Eenmaal buiten heeft de kever nog maar één doel: voortplanten. De mannetjes lokken wijfjes met geluiden, gemaakt door met hun kop op het hout te kloppen. Dit tikgeluid is soms hoorbaar in stille ruimtes en staat bekend als het “doodsuurwerk”. Na de paring legt het wijfje eitjes in nieuw hout en begint de cyclus opnieuw.
Hoe herken je een houtwormkever?
De kever zelf kruipt zelden lang zichtbaar rond. Toch zijn er duidelijke tekenen:
- Verse, ronde uitvlieggaatjes van 1 tot 2 millimeter in het hout.
- Fijn, lichtgeel boormeel (houtstof) onder of naast het hout. Vers boormeel wijst op actieve aantasting.
- De kleine, bruine kever zelf, die in de vliegperiode (mei tot augustus) soms tegen ramen of rond hout wordt gevonden.
- Bij de grote houtkever zijn de gaatjes groter (tot 6 millimeter) en is het boormeel grover en meer worstvormig samengepakt.
Oude gaatjes zonder boormeel eronder zijn niet per se actief. Controleer of het boormeel vers en licht van kleur is: oud boormeel is donkerder en verkoekt.
Welk hout lopen risico?
De gewone houtwormkever heeft een voorkeur voor het spinthout (het buitenste, jongere deel) van loofhout en sommige naaldhoutensoorten. Eiken balken met veel spinthout zijn vatbaar; het kernhout van eiken is juist erg hardnekkig en wordt zelden aangetast. Vurenhout, grenen en triplex zijn relatief kwetsbaar. Hout met een vochtgehalte boven de 12 à 18 procent is aantrekkelijker voor kevers en larven. Droog, goed geventileerd hout heeft dan ook minder snel te maken met een zware aantasting.
Wat doe je bij een aantasting door houtworm kevers?
Stel eerst vast of de aantasting actief is. Leg een wit vel papier onder het verdachte hout en controleer na een paar dagen of er vers boormeel op ligt. Is dat het geval, dan is ingrijpen verstandig. De meestgebruikte aanpak is het behandelen van het hout met een insecticide op borium- of permethrinebasis. Dit werk je in met een kwast of injectienaald in de gaatjes. Let op: bij dragende constructies of historisch waardevolle objecten is het slim om eerst een expert in te schakelen, want ernstige aantasting kan de draagkracht van balken aantasten.
Wil je het chemievrij aanpakken, dan zijn er alternatieven zoals warmtebehandeling (het hout verhitten tot boven de 55 graden Celsius) of stikstofbehandeling (zuurstofarme atmosfeer). Deze methoden worden door gespecialiseerde bedrijven uitgevoerd en zijn met name geschikt voor waardevolle meubels of beschermde monumenten.
Een houtwormkever is dus niet zomaar een vliegende kever die je in huis ziet lopen. Hij is het bewijs dat er al jaren een verborgen aanval op je hout plaatsvond. Hoe sneller je de activiteit herkent, des te minder schade er uiteindelijk ontstaat.
