Onderbestudeerd. Het klinkt als een saai woord, maar de gevolgen ervan kunnen enorm zijn. Wanneer wetenschappers iets niet genoeg onderzoeken, blijven gevaarlijke risico’s onzichtbaar. En onzichtbare risico’s zijn moeilijk te voorkomen. Dit speelt op veel terreinen: van klimaatverandering tot de manier waarop mensen naar schoonheid kijken in de media. Wat we niet weten, kunnen we ook niet aanpakken.
Klimaatscenario’s die niemand wil zien
Wetenschappers waarschuwen al langer dat de ergste gevolgen van klimaatopwarming veel te weinig worden onderzocht. Het gaat dan om scenario’s met een kleine kans, maar een enorme impact als ze toch werkelijkheid worden. Denk aan een opwarming van vier graden of meer, waarbij grote delen van de aarde vrijwel onbewoonbaar worden. Onderzoek richt zich vaak op de meest waarschijnlijke uitkomsten, niet op de extremen. Dat is begrijpelijk, maar ook gevaarlijk. Als een zeldzame gebeurtenis toch plaatsvindt en niemand heeft zich erop voorbereid, zijn de gevolgen veel groter dan nodig. Wetenschappers spreken openlijk van struisvogelpolitiek: het bewust of onbewust wegkijken van scenario’s die te beangstigend zijn om te bekijken. Maar juist die scenario’s verdienen meer aandacht, niet minder.
Waarom onderzoekers bepaalde onderwerpen mijden
Niet elk wetenschappelijk thema krijgt evenveel aandacht. Financiering speelt daarin een grote rol. Onderzoek dat geld oplevert, of dat aansluit bij wat beleidsmakers willen horen, krijgt eerder steun dan onderzoek naar ongemakkelijke vragen. Daar komt bij dat wetenschappers soms zelf huiverig zijn om te werken aan onderwerpen die als te speculatief worden gezien. Publiceren over iets dat moeilijk te bewijzen valt, kan je reputatie schaden. Dat zorgt voor een soort blinde vlek in de wetenschap: de gebieden die het meest worden gemeden, zijn soms juist de gebieden waar de meeste winst te behalen valt. Een onderwerp dat weinig onderzocht is, betekent niet dat het onbelangrijk is. Het betekent vaak het tegenovergestelde.
Schoonheid in media als onopgemerkt onderzoeksgebied
Een heel ander voorbeeld van een te weinig onderzocht terrein is de zogenaamde beauty-is-good aanname in media. Dit is het idee dat mensen die er aantrekkelijk uitzien, ook als beter, slimmer of betrouwbaarder worden gezien. Dit patroon duikt op in films, reclames, sociale media en nieuws, maar hoe groot de invloed ervan precies is op hoe mensen denken en voelen, is lang niet volledig duidelijk. Onderzoek aan de KU Leuven wijst erop dat dit thema tot nu toe weinig systematisch is bestudeerd, terwijl het effect op zelfbeeld en sociale oordelen waarschijnlijk groot is. Juist omdat het zo alledaags is, valt het nauwelijks op. En wat niet opvalt, wordt ook zelden onderzocht.
De prijs van wegkijken
Als een onderwerp te lang buiten het onderzoek blijft, stapelen de gevolgen zich op. Beleid wordt gemaakt op basis van onvolledige informatie. Mensen nemen beslissingen zonder het volledige beeld te kennen. En de problemen die hadden kunnen worden voorkomen, worden groter. Dat geldt voor klimaatbeleid dat geen rekening houdt met uiterste scenario’s, maar ook voor gezondheidszorg, sociale ongelijkheid en technologie. Op al die terreinen zijn er gebieden die te weinig aandacht krijgen. De oplossing is niet simpel, maar begint wel bij bewustwording: erkennen dat er witte vlekken bestaan in wat we weten. Pas dan kan er iets aan worden gedaan. Meer aandacht voor wat nog niet begrepen is, maakt wetenschap niet zwakker. Het maakt haar eerlijker.
Veelgestelde vragen
Waarom krijgen sommige wetenschappelijke onderwerpen minder aandacht dan andere?
Sommige onderwerpen krijgen minder aandacht omdat er minder geld voor beschikbaar is, omdat ze politiek gevoelig liggen of omdat ze moeilijk te onderzoeken zijn. Onderzoekers kiezen soms bewust voor toegankelijker thema’s om hun werk gepubliceerd te krijgen. Daardoor blijven bepaalde belangrijke vragen lange tijd onbeantwoord.
Welke gevaren zitten er aan het niet onderzoeken van extreme klimaatscenario’s?
Het niet onderzoeken van extreme klimaatscenario’s betekent dat overheden en organisaties zich er ook niet op voorbereiden. Als zo’n scenario toch werkelijkheid wordt, zijn de gevolgen groter dan nodig. Wetenschappers pleiten er daarom voor om ook de meest onwaarschijnlijke maar rampzalige uitkomsten serieus te bestuderen.
Hoe kan gewone informatie zoals schoonheidsidealen in media toch schadelijk zijn?
Schoonheidsidealen in media zijn zo gewoon geworden dat mensen ze nauwelijks nog opmerken. Toch beïnvloeden ze onbewust hoe mensen zichzelf en anderen beoordelen. Omdat dit effect zo vanzelfsprekend lijkt, wordt het weinig systematisch bestudeerd, terwijl de invloed op zelfbeeld en sociale oordelen waarschijnlijk groter is dan gedacht.
Wat kan er veranderen als er meer aandacht komt voor weinig onderzochte onderwerpen?
Meer aandacht voor weinig onderzochte onderwerpen leidt tot beter beleid en betere beslissingen. Als de witte vlekken in kennis worden gevuld, kunnen problemen eerder worden herkend en aangepakt. Dat geldt voor klimaat, gezondheid, media-invloed en veel andere terreinen waar kennis nu nog tekortschiet.
