Een parasiet is een levend wezen dat in of op een ander organisme leeft en daar voordeel uit haalt, ten koste van de gastheer. Bij mensen gaat het vaak om kleine organismen die zich in de darmen vestigen, maar ze kunnen ook elders in het lichaam voorkomen. Veel mensen weten niet dat ze besmet zijn, want klachten blijven soms lange tijd onopgemerkt. Toch kunnen deze indringers een flinke invloed hebben op hoe je je voelt.
Soorten parasieten die bij mensen voorkomen
Er zijn verschillende soorten organismen die bij mensen voor problemen kunnen zorgen. De bekendste zijn wormen, zoals spoelwormen, aarsmaden en lintwurmen. Spoelwormen zijn roze tot crèmewit van kleur en kunnen tussen de 10 en 40 centimeter lang worden. Aarsmaden zijn veel kleiner en veroorzaken vooral jeuk rond de aars, vooral ’s nachts. Naast wormen zijn er ook eencellige organismen, zoals Giardia en Blastocystis hominis, die zich in de darmen nestelen. Deze zijn niet met het blote oog te zien, maar kunnen toch voor serieuze klachten zorgen. Ook buiten de darmen kunnen organismen als Toxoplasma gondii, die vaak via katten of rauw vlees wordt overgedragen, het lichaam binnendringen en organen beïnvloeden.
Hoe een besmetting ontstaat en wie risico loopt
Besmetting verloopt op verschillende manieren, afhankelijk van het soort organisme. De meest voorkomende route is via de mond, bijvoorbeeld door besmet water, ongewassen groenten of fruit, of contact met besmette ontlasting. Aarsmaden worden heel gemakkelijk overgedragen, vooral onder kinderen. Een kind krabt zich ’s nachts bij de aars, de eitjes belanden onder de nagels en verspreiden zich via aanraken van speelgoed, deurklinken of eten. Reizigers naar tropische gebieden lopen een groter risico op bepaalde soorten darminfecties, omdat de hygiëneomstandigheden daar soms anders zijn dan in Nederland. Dat betekent niet dat het thuis niet kan gebeuren. Slechte handhygiëne, zoals handen niet wassen na toiletbezoek of voor het eten, verhoogt het risico ook dicht bij huis.
Klachten die wijzen op een darminfectie door kleine organismen
Veel mensen merken weinig van een besmetting, zeker in het begin. Toch zijn er signalen waar je op kunt letten. Bij een aantasting van de darmen komen buikpijn, misselijkheid, diarree en vermoeidheid regelmatig voor. Soms is er sprake van een opgeblazen gevoel of wisselende ontlasting. Omdat deze klachten ook bij andere aandoeningen passen, wordt een parasitaire infectie niet altijd meteen herkend. Bij aarsmaden is de jeuk rond de aars het meest opvallende teken, vooral als het ’s nachts erger wordt. In sommige gevallen zie je een worm terug in de ontlasting, wat natuurlijk schrikken is maar ook nuttige informatie geeft. Een aanhoudende infectie kan je immuunsysteem onder druk zetten en je energieniveau verlagen, omdat het lichaam constant bezig is met de reactie op de indringers.
Behandeling en voorkomen van herbesmetting
Gelukkig zijn de meeste infecties goed te behandelen. Voor wormen schrijft de huisarts meestal een middel voor dat de wormen doodt of verlamt, zodat ze via de ontlasting het lichaam verlaten. Bij eencellige organismen zoals Giardia worden andere medicijnen gebruikt. Het is belangrijk dat alle gezinsleden tegelijk worden behandeld als één iemand besmet is, omdat de kans op herbesmetting anders groot is. Naast medicijnen speelt hygiëne een grote rol bij herstel en voorkoming. Handen wassen met zeep na toiletbezoek en voor het eten is de meest directe manier om verspreiding te stoppen. Nagels kort houden, ondergoed en beddengoed wassen op hoge temperatuur en dagelijks douchen helpen ook. Bij twijfel over een besmetting kan de huisarts ontlasting laten onderzoeken in een laboratorium. Zo wordt duidelijk welk organisme er aanwezig is en welke behandeling het beste past.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of ik een besmetting heb?
Klachten als buikpijn, diarree, vermoeidheid en jeuk rond de aars kunnen wijzen op een besmetting. Soms zie je een worm in de ontlasting. Alleen een laboratoriumonderzoek van de ontlasting kan met zekerheid aantonen of er een infectie is en welk organisme dat veroorzaakt.
Kan een besmetting vanzelf overgaan?
Sommige lichte infecties verdwijnen na verloop van tijd, maar dat is niet altijd het geval. Zonder behandeling kan een infectie lang aanhouden en klachten blijven geven. Bij aanhoudende of ernstige klachten is het verstandig de huisarts te bezoeken.
Is een infectie met kleine organismen besmettelijk voor anderen?
Veel soorten zijn overdraagbaar op andere mensen, vooral via handen, oppervlakken of besmet voedsel. Aarsmaden verspreiden zich met name makkelijk binnen huishoudens en op scholen. Goede handhygiëne verkleint de kans op verspreiding aanzienlijk.
Wat doet een arts als ik vermoed besmet te zijn?
De huisarts kan vragen om een ontlastingsmonster. Dat wordt onderzocht in een laboratorium om te bepalen of en welk organisme aanwezig is. Op basis daarvan wordt een passende behandeling voorgesteld, vaak in de vorm van medicijnen die het hele gezin samen inneemt.
