De meeste kevers kunnen vliegen, ook al zie je dat zelden. Kevers horen bij de insectenorde Coleoptera, wat letterlijk “schildvleugels” betekent. Die naam verwijst meteen naar hun grootste bijzonderheid: de harde voorvleugels, die je ziet als een soort schild op hun rug. Daaronder zitten de echte vliegvleugels, netjes opgevouwen en klaar voor gebruik.
Hoe kunnen kevers vliegen met zo’n zwaar pantser?
Het lijkt tegenstrijdig: kevers hebben een hard, relatief zwaar buitenskeletten en toch kunnen ze de lucht in. De truc zit in de scheiding tussen de twee paar vleugels. De buitenste vleugels, de dekschilden (ook wel elytra genoemd), dienen niet om mee te vliegen. Ze zijn van harde chitine gemaakt en beschermen de zachte achterlijf en de eigenlijke vliegvleugels die daaronder zitten. Vlak voor het opstijgen klapt een kever de dekschilden omhoog of opzij, vouwt de vliesvleugels open, en begint te vliegen met alleen die achterste vleugels.
Dat opvouwen en uitklappen gaat verrassend snel. Bij sommige soorten duurt het minder dan een seconde. De vliesvleugels zijn dun en doorschijnend, en kunnen ingewikkeld samengevouwen worden, vergelijkbaar met hoe je een landkaart opvouwt. Bij grotere kevers, zoals de meikever, zie je dit proces goed met het blote oog.
Kunnen alle kevers vliegen?
Niet alle kevers vliegen even makkelijk, en sommige soorten vliegen helemaal niet. Een deel van de kevers heeft in de loop van de evolutie de vleugels verloren of heeft dekschilden die vergroeid zijn, waardoor opstijgen onmogelijk is. Loopkevers (familie Carabidae) zijn daar een bekend voorbeeld van: veel soorten in deze groep zijn volledig ongeschikt voor de vlucht en verplaatsen zich uitsluitend te voet.
De meeste soorten vliegen wel, maar doen dat niet dagelijks. Vliegen kost veel energie. Kevers vliegen vooral als het echt nodig is: om een partner te zoeken, een nieuwe voedselplaats te vinden of te ontsnappen aan een dreiging. De meikever vliegt bijvoorbeeld vooral in de schemering en maakt daarbij een luid zoemend geluid door de beweging van zijn vleugels en dekschilden.
Hoe goed vliegen kevers vergeleken met andere insecten?
Kevers zijn geen acrobaten in de lucht. Ze vliegen over het algemeen recht vooruit, redelijk langzaam en zonder de wendbaarheid van een vlieg of libel. De dekschilden worden tijdens het vliegen zijwaarts gehouden en fungeren dan als soort draagvlak, wat helpt bij de stabiliteit. Toch kunnen kevers bij gunstige wind grote afstanden afleggen. Sommige soorten, zoals de coloradokever, zijn zo met de wind meegevoerd over tientallen kilometers.
Grotere kevers, zoals de vliegende hert (de grootste kever van Nederland en België), vliegen log en onhandig, maar ze komen wel degelijk van de grond. Kleine kevers, zoals lieveheersbeestjes (die ook tot de kevers behoren), vliegen juist behendiger en stijgen snel op als ze verstoord worden.
Waarom zie je kevers zelden vliegen?
Kevers zijn van nature voorzichtig en vliegen niet voor niets. Ze zijn het grootste deel van de dag actief op de grond, onder schors of in de aarde. Vliegen maakt ze kwetsbaar voor vogels en andere rovers. Veel soorten vliegen daarom bij voorkeur ’s avonds of ’s nachts, of alleen bij warme temperaturen. Kevers zijn koudbloedig, en hun vliegspieren werken pas goed boven een bepaalde temperatuur, vaak rond de 10 à 15 graden Celsius. Op een koude dag zie je ze dan ook nauwelijks opstijgen.
Dus ja, kevers kunnen vliegen, maar ze doen het selectief en verborgen. Als je een kever rustig op een blad ziet zitten en hij opent plotseling zijn dekschilden, weet je wat er gaat gebeuren: even later is hij verdwenen.
