Veel insecten lijken op een wesp maar zijn het helemaal niet. De bekendste zijn zweefvliegen, die met hun gele en zwarte strepen een opvallende gelijkenis vertonen met wespen, terwijl ze volkomen onschadelijk zijn. Dit verschijnsel heet mimicry: dieren bootsen het uiterlijk na van een gevaarlijker soort om zichzelf te beschermen.
Als je een wespachtig insect ziet zitten of vliegen, is de kans groot dat je naar een zweefvlieg kijkt in plaats van een echte wesp. Er zijn in Nederland tientallen soorten die sterk op een wesp lijken, elk met eigen kenmerken. Hieronder zie je hoe je ze uit elkaar houdt en welke soorten het vaakst voor verwarring zorgen.
Zweefvliegen die lijken op een wesp
Zweefvliegen (familie Syrphidae) zijn de meest bekende wespnabootsers. Ze hebben een geel-zwart gestreept achterlijf en vliegen op een vergelijkbare manier als wespen. Toch zijn er duidelijke verschillen als je goed kijkt. Zweefvliegen hebben maar twee vleugels, wespen vier. De ogen van een zweefvlieg zijn groot en nemen een groot deel van de kop in beslag. En zweefvliegen hebben korte, nauwelijks zichtbare antennes, terwijl wespen lange, duidelijk zichtbare antennes hebben. Sommige zweefvliegsoorten hebben zelfs een lichaamsvorm die er voor zorgt dat het lijkt alsof ze lange, wespachtige antennes hebben, maar dat is een visuele truc.
Er zijn goede en minder goede nabootsers onder de zweefvliegen. Soorten zoals Chrysotoxum lijken bijna sprekend op een wesp: smalle taille, felgeel en zwart, lange schijnbare antennes. Andere soorten, zoals de gewone zwarte zweefvlieg met slechts een paar gele vlekjes, zijn duidelijk minder overtuigend. Toch werkt zelfs een gedeeltelijke gelijkenis afschrikwekkend genoeg om roofdieren op afstand te houden.
Andere insecten die lijken op een wesp
Zweefvliegen zijn niet de enige wespnabootsers. Dit zijn de meest voorkomende soorten waarvoor je een wesp aanziet:
- Wespvlinder (Sesia apiformis): een mot met doorzichtige vleugels en een geel-zwart achterlijf. Lijkt op het eerste gezicht als twee druppels water op een wesp of horzel.
- Wespbij (Nomada-soorten): een echte bij zonder duidelijk haar, met een slanke taille en gele strepen. Wordt door veel mensen voor een wesp aangezien.
- Roofvlieg (Asilidae): sommige soorten hebben een langgerekt, gestreept achterlijf en een agressieve houding die aan een wesp doet denken.
- Houtwesp (Urocerus gigas): een grote, zwart-gele insect die indrukwekkend uitsteeksel heeft (de legboor bij het vrouwtje), maar geen angel. Totaal onschadelijk, maar schrikwekkend groot.
- Honingbij: minder geel en zwart dan een wesp, maar wordt door mensen die niet goed kijken regelmatig voor een wesp aangezien, zeker in vlucht.
Hoe herken je of iets echt een wesp is?
Een echte wesp herken je aan een combinatie van kenmerken. Wespen hebben vier vleugels, een smalle wespenttaille, lange antennes die ze actief bewegen, en een glanzend, vrijwel haarloze lichaam. Het achterlijf heeft heldere gele en zwarte banden zonder bruine waas. Wespen bewegen ook anders: ze lopen actief rond op voedsel, kauwend en knabbelend, terwijl zweefvliegen stilhangen in de lucht of vluchtig landen op bloemen.
Een snelle vuistregel: hangt het insect zwevend stil in de lucht en maakt het een hoog gonzend geluid? Dan is het vrijwel zeker een zweefvlieg. Zit het druk etend aan je vlees of zoet fruit? Dan heb je te maken met een echte wesp.
Waarom lijken zoveel insecten op een wesp?
Wespen zijn voor veel dieren een onaantrekkelijke prooi: ze kunnen meerdere keren steken, smaken bitter en zijn agressief als ze worden bedreigd. Dieren die op een wesp lijken, profiteren van die reputatie zonder zelf gevaarlijk te zijn. Dit werkt omdat roofdieren als vogels leren om geel-zwarte insecten te vermijden. Zelfs een onvolmaakte kopie geeft al voordeel: als een vogel twijfelt, vliegt het insect al weg.
Dit principe verklaart waarom mimicry zo wijd verspreid is. Niet alleen zweefvliegen, maar ook motten, bijen, kevers en zelfs spinnen gebruiken wespachtige kleuren als bescherming. De natuur heeft het wesppatroon als een soort universeel gevaarsignaal geadopteerd.
Als je de volgende keer een geel-zwart insect ziet, is de kans groot dat je naar een onschadelijke nabootser kijkt. Kijk even goed naar de antennes, de vleugels en hoe het insect beweegt. Dat geeft je binnen een paar seconden al een duidelijk beeld van wat je echt voor je hebt.
