Een krekel maakt geluid door zijn vleugels tegen elkaar te wrijven, niet door zijn poten. Dit proces heet stridulatie. Op de onderkant van één vleugel zit een rijtje kleine tandjes, vergelijkbaar met een kam. De krekel beweegt die vleugel langs een scherpe rand op de andere vleugel, en dat wrijven veroorzaakt het kenmerkende tsjirpende geluid.
Stridulatie: zo werkt het precies
De “kam” op de vleugel van een krekel heet de pars stridens. De scherpe rand waar die tegenaan schuurt, heet de plectrum. Elke keer dat de krekel zijn vleugels opent en sluit, strijkt de kam langs de plectrum en ontstaat er een reeks kleine trillingen. Die trillingen worden versterkt door een dun, vliezig gedeelte van de vleugel, de zogenoemde “harp”. Dat vliesje werkt als een klankkast, vergelijkbaar met de bodem van een gitaar, en zorgt voor het volle, dragende geluid dat je op zomeravonden hoort.
De beweging zelf gaat razendsnel. In slow-motionbeelden is te zien hoe de vleugels tientallen keren per seconde op en neer gaan. Elke slag levert één klik op, en al die klikken samen vormen één aaneengesloten toon. Hoe sneller de krekel zijn vleugels beweegt, hoe hoger de toon wordt.
Alleen mannetjes tsjirpen
Alleen mannelijke krekels maken dit geluid. Ze gebruiken het tsjirpen om vrouwtjes aan te trekken. Naast een lokroep hebben sommige soorten ook een aparte “overwinningszang” die het mannetje produceert vlak na de paring. Er is ook een agressief geluid dat mannetjes naar elkaar uitzenden als een rivaal te dichtbij komt. De structuur van de vleugels bij vrouwtjes is anders gebouwd, waardoor zij geen geluid op deze manier kunnen maken.
Temperatuur bepaalt het tempo
Het tempo van het tsjirpen hangt direct samen met de buitentemperatuur. Krekels zijn koudbloedige dieren, en bij hogere temperaturen werken hun spieren sneller. Hoe warmer het is, hoe sneller de vleugels bewegen en hoe meer tsjirpen je per minuut hoort. Bij koude temperaturen vertragen ze en klinkt het geluid trager en lager. Dit verband is zelfs zo betrouwbaar dat het in de volkswetenschap bekendstaat als de “krekelthermometer”: door het aantal tsjirpen per minuut te tellen en een vaste berekening toe te passen, kun je de temperatuur ruwweg schatten.
Hoe luid is een krekel eigenlijk?
Voor zo’n klein insect maakt een krekel opmerkelijk veel geluid. Een enkele krekel kan geluiden produceren van rond de 100 decibel, gemeten vlak bij het dier. Op afstand neemt dat geluid snel af, maar in een stille nacht draagt het tsjirpen toch tientallen meters ver. De harp in de vleugel doet veel van het werk: zonder die versterkende structuur zou het geluid nauwelijks hoorbaar zijn.
Stridulatie is dus een puur mechanisch proces, zonder stembanden of longen. De krekel gebruikt simpelweg de wrijving van twee vleugeldelen om trillingen op te wekken en versterkt die vervolgens via zijn eigen lijf. Het resultaat is een van de meest herkenbare geluiden van een warme zomeravond.
