Een koningin wesp ziet er uit als een gewone wesp, maar dan flink groter. Waar een gewone werkster zo’n 12 tot 17 millimeter lang is, kan een wespenkoningin 20 tot 25 millimeter meten. Dat verschil valt meteen op als je ze naast elkaar ziet. Ze heeft dezelfde gele en zwarte strepen als de rest van het volk, maar haar lijf is breder en zwaarder, vooral het achterlijf.
De meeste mensen komen een koningin wesp tegen in het vroege voorjaar, als ze alleen op zoek is naar een nestplaats, of in het late najaar als ze op zoek is naar een overwinteringsplek. In de zomer zit ze diep in het nest en zie je haar zelden.
Hoe ziet een koningin wesp eruit: de kenmerken op een rij
Het grootste onderscheid tussen een koningin en een werkster zit in de lichaamsgrootte. Maar er zijn meer kenmerken waar je op kunt letten:
- Grootte: 20 tot 25 millimeter, duidelijk groter dan een werkster.
- Achterlijf: breder en voller, vooral in de buik, omdat ze eierstokken draagt.
- Kleur: dezelfde geel-zwarte streping als andere wespen, niet anders van kleur.
- Vleugels: ook de koningin heeft twee paar vleugels, net als werksters en mannetjes.
- Beweging: in het voorjaar vliegt ze traag en zoekend, op zoek naar een geschikte nestplek.
Ze heeft geen kroon of ander zichtbaar teken dat haar koningin maakt. Het is puur de grootte en het formaat van het lichaam dat haar onderscheidt. Voor een ongetraind oog lijkt ze gewoon een erg grote wesp.
Wanneer zie je de koningin?
In de winter overwintert de bevruchte koningin op een beschutte plek, zoals onder boomschors, in een schuur of achter een luik. Ze is dan in een soort winterslaap en vrijwel nooit zichtbaar. Pas als de temperatuur in het voorjaar oploopt, wordt ze actief.
Rond maart en april zie je de koningin voor het eerst rondvliegen. Ze vliegt laag en zoekt rustig een geschikte nestplek, bijvoorbeeld in een kruipruimte, schuur of tuinhuis. Dit is het moment waarop je haar het makkelijkst herkent, simpelweg omdat ze alleen vliegt en duidelijk groter is dan de hommels of werksterwespen die je later in het seizoen ziet.
In de zomer, als het nest vol actieve werksters zit, verblijft de koningin vrijwel permanent binnenin het nest. Ze legt dan dagelijks eieren en verlaat het nest nauwelijks nog. Je ziet haar dan niet meer tenzij je het nest openbreekt, wat je nooit zomaar moet doen.
Verschil met een hommel of andere insecten
Door haar formaat wordt de wespenkoningin soms verward met een hommel. Toch zijn de verschillen duidelijk als je goed kijkt. Een hommel is pluizig en heeft een robuuster, ronder lijf. Een koningin wesp heeft een glad lijf, een duidelijke wespentering (de smalle taille tussen borststuk en achterlijf) en scherpe geel-zwarte banden. Een hommel is zachter van kleur, met vaak oranje of bruinige tinten erbij.
Verwar haar ook niet met de Aziatische hoornaar, een invasieve soort die in Nederland steeds vaker wordt gezien. Die is nog groter (tot wel 30 millimeter), heeft een donkerder lichaam met slechts een brede gele band aan het achterlijf, en een opvallend oranje-geel hoofd.
Is een koningin wesp gevaarlijk?
De koningin wesp heeft een angel en kan steken, net als werksters. In het voorjaar, als ze alleen rondzwerft, is ze niet bijzonder agressief. Ze is eerder gericht op overleven en een nest stichten dan op aanvallen. Raak haar niet aan en laat haar met rust; dan vliegt ze doorgaans gewoon door.
Als je vroeg in het seizoen een grote wesp in huis tegenkomt, is de kans groot dat het een koningin is die een nestplek zoekt. Laat haar rustig naar buiten via een open raam. Hoe eerder je dit doet, hoe kleiner de kans dat er later een volledig nest ontstaat op een ongewenste plek.
Een wespenkoningin herkennen is dus vooral een kwestie van letten op de grootte: is de wesp opvallend groot en vliegt ze alleen in het vroege voorjaar, dan is de kans groot dat je te maken hebt met een koningin. Je hoeft geen expert te zijn om dat verschil te zien.
