De grootste sprinkhaan die je in Nederland tegenkomt, is de grote groene sabelsprinkhaan (Tettigonia viridissima). Dit insect kan tot wel 4 centimeter lang worden, zonder de lange voelsprieten en legboor meegeteld. Je herkent hem aan zijn heldergroene kleur, krachtige achterpoten en de onmiskenbaar luide, schurende zang die hij produceert, vooral op warme zomeravonden.
Kenmerken van de grote groene sabelsprinkhaan
De grote groene sabelsprinkhaan behoort tot de familie van de sabelsprinkhanen (Tettigoniidae). Hij is volledig groen, soms met een lichtbruin streepje over de rug, en heeft extreem lange voelsprieten die zijn lichaam in lengte overtreffen. De vrouwtjes zijn te herkennen aan de lange, gebogen legboor (ovipositor) aan het achterlijf, die op een sabel lijkt en de naam van de familie verklaart. Mannetjes zijn iets kleiner dan vrouwtjes.
De vleugels zijn lang en reiken tot voorbij het achterlijf. Daarmee verschilt deze soort duidelijk van kortgevleugelde of vleugelloze sprinkhanen die je ook in Nederland aantreft. De poten zijn robuust en voorzien van kleine doorntjes, waarmee het dier goed greep houdt in het struikgewas.
Waar vind je de grote sprinkhaan in Nederland?
Je treft de grote groene sabelsprinkhaan aan in streken met voldoende warmte en begroeiing. In Nederland zit hij het meest in het zuiden en midden van het land, op plekken als begroeide wegbermen, struwelen, hoge ruigte, bosranden en tuinen met struiken. Hij zit het liefst hoog in de vegetatie en is overdag moeilijk te spotten door zijn groene camouflagekleur.
Op zonnige, warme dagen en nachten is hij wel gemakkelijk te horen. Het geluid is een hoog, doordringend en aanhoudend gesjirp dat klinkt als een lange, ononderbroken tril. Dat geluid produceren mannetjes door hun vleugels snel over elkaar te wrijven, een techniek die stridulatie heet.
Wat eet deze grote sprinkhaan?
De grote groene sabelsprinkhaan is een allesvretige soort. Hij eet plantaardig materiaal zoals bladeren, grassen en bloemen, maar hij pakt ook kleinere insecten en zelfs andere sprinkhanen. Daarmee is hij een van de weinige sprinkhanen in Nederland met een echt omnivoor dieet. In de zomer jaagt hij actief op prooien die hij met zijn krachtige kaken te lijf gaat.
Levenscyclus en wanneer je hem ziet
De eieren overwinteren in de grond of in plantenstengels. In het voorjaar komen de nimfen (jonge sprinkhanen) uit en groeien ze via meerdere vervellingen op naar het volwassen stadium. Volwassen grote groene sabelsprinkhanen zie je in Nederland van ongeveer juli tot en met oktober. Het hoogtepunt van de activiteit valt in augustus en september, wanneer mannetjes het intensiefst zingen om vrouwtjes te lokken.
Na de paring legt het vrouwtje eitjes in de grond of in zachte plantenmaterie. Daarna sterven de volwassen dieren in de herfst bij de eerste vorst. De soort overwintert dus alleen als ei, niet als volwassen insect of nimf.
Hoe herken je de grote sprinkhaan tegenover andere soorten?
In Nederland leven meerdere soorten sprinkhanen, maar de grote groene sabelsprinkhaan steekt er duidelijk bovenuit op grootte. Ter vergelijking: gewone weidesprinkhanen zijn vaak maar 1,5 tot 2,5 centimeter lang. Bij de grote groene sabelsprinkhaan ben je snel boven de 3,5 centimeter. Andere kenmerken om op te letten:
- Voelsprieten langer dan het lichaam (bij veldsprinkhanen zijn die juist kort)
- Legboor zichtbaar bij vrouwtjes, sterk gebogen en zo’n 2 tot 3 centimeter lang
- Lang aanhoudend gezang, niet het kortere “klik-klik” van kleinere soorten
- Volledig groene kleur, zelden met bruine tekening
Een andere grote soort die je in Nederland kunt tegenkomen, is de bramensprinkhaan (Pholidoptera griseoaptera), maar die is bruinachtig van kleur en heeft verkorte vleugels. Verwarring is daarmee niet snel mogelijk.
Is de grote groene sabelsprinkhaan bedreigd in Nederland?
De soort staat in Nederland niet op de Rode Lijst van bedreigde insecten. Hij is vrij algemeen in het zuiden van het land en breidt zijn verspreiding in Nederland geleidelijk noordwaarts uit, waarschijnlijk mede door warmere zomers. In noordelijker provincies is hij minder gewoon, maar ook daar worden regelmatig waarnemingen gemeld via databases als Waarneming.nl.
Wil je zelf op zoek naar de grote groene sabelsprinkhaan? Ga in augustus of september na zonsondergang naar een ruige berm of bosrand in het zuiden of midden van Nederland. Luister naar het doordringende gesjirp en schijn daarna voorzichtig met een zaklamp in de struiken. Met wat geduld is dit de grootste en meest indrukwekkende sprinkhaan die Nederland te bieden heeft.
