In Nederland leven tientallen soorten sprinkhanen, en door klimaatverandering zie en hoor je steeds meer van ze. Sprinkhanen in Nederland zijn verspreid over heel het land, maar je vindt de grootste diversiteit op warme, zonnige plekken zoals heidevelden, zandgronden en rivierduinen. Sommige soorten zijn al decennialang ingeburgerd, andere zijn pas recent opgedoken vanuit zuidelijker streken.
Welke sprinkhanen komen voor in Nederland?
Nederland telt ruwweg vijftig soorten sprinkhanen en krekels. De meeste zijn vrij klein en onopvallend, maar je herkent ze gemakkelijk aan het geluid dat de mannetjes maken. Ze strijken hun poten of vleugels langs hun lijf om te sjirpen, en elk soort heeft een eigen ritme en toonhoogte. Met een beetje oefening leer je ze op gehoor uit elkaar te houden.
Een aantal soorten kom je bijna overal in Nederland tegen:
- Gewone veldsprinkhaan (Chorthippus brunneus): houdt van droge, kale plekken en zandige bodems. Een van de meest algemene soorten in het land.
- Krasser (Chorthippus parallelus): typisch voor grasland, ook in vochtigere gebieden. Maakt een droog, kretsend geluid.
- Bruine sprinkhaan (Chorthippus biguttulus): lijkt op de veldsprinkhaan, maar herkenbaar aan zijn afwijkende zang.
- Grote groene sabelsprinkhaan (Tettigonia viridissima): een forse, groene soort die je ’s avonds en ’s nachts hoort. Leeft in struiken en hoog gras.
- Boomkrekels (Oecanthus pellucens): een zuidelijke soort die in Nederland steeds vaker wordt gesignaleerd.
Sprinkhanen in de Gelderse Poort: een verschuiving
In natuurgebieden zoals de Gelderse Poort, het rivierenlandschap aan de grens met Duitsland, valt de toename van sprinkhanen goed op. Staatsbosbeheer meldde in 2024 dat vijf soorten sprinkhanen hier steeds vaker te horen zijn, waaronder soorten die vroeger zeldzamer waren. Dat heeft alles te maken met het warme en droge microklimaat van rivierduinen en open zandplekken in dat gebied.
De Gelderse Poort biedt precies wat veel warmteminnende sprinkhanen nodig hebben: kale zandbodems afgewisseld met ruige vegetatie, volop zon en weinig beschaduwing. Dat maakt het gebied tot een van de rijkste plekken voor sprinkhanen in Nederland.
Wat hebben sprinkhanen nodig?
De meeste sprinkhanen zijn warmteminnend en stellen duidelijke eisen aan hun leefomgeving. Ze zijn het actiefst op zonnige dagen, bij temperaturen boven de 20 graden. De vrouwtjes leggen hun eitjes in de grond, waarvoor ze kale of spaarzaam begroeide plekken nodig hebben. Te dichte, hoge begroeiing werkt averechts: die beschaduwt de bodem te sterk en maakt hem ongeschikt als legplaats.
Dat verklaart ook waarom je de meeste sprinkhanen vindt op:
- Heidevelden en stuifzanden
- Bermen langs droge wegen en spoordijken
- Rivierduinen en oeverwallen
- Extensief beheerd grasland zonder kunstmest
- Kalkgraslanden in Zuid-Limburg
Klimaatverandering en nieuwe soorten
Het klimaat in Nederland wordt warmer en droger, en dat merken sprinkhanen. Soorten die twintig jaar geleden alleen in België of Duitsland voorkwamen, worden nu regelmatig in het zuiden en oosten van Nederland gevonden. Ze verspreiden zich langzaam noordwaarts, op zoek naar geschikt leefgebied.
Een voorbeeld is de boomkrekel, die van nature thuishoort in zuidelijker delen van Europa. Deze soort is geen nieuwkomer in de strikte zin, maar vestigt zich wel op steeds meer plekken in Nederland nu de zomers langer en warmer worden. Vergelijkbare verschuivingen zijn waargenomen bij andere warmteminnende soorten.
Sprinkhanen herkennen en waarnemen
Wil je sprinkhanen in Nederland gaan zoeken, dan is de periode van juli tot en met september de beste tijd. De dieren zijn dan volwassen en actief zingende mannetjes zijn makkelijk te lokaliseren. Begin midden op de dag, als het warm en zonnig is, en luister goed. Loop langzaam en kijk laag bij de grond.
Handig hulpmiddel: een bat-detector of speciale sprinkhanen-app waarmee je het geluid kunt opnemen en vergelijken. Waarnemingen kun je doorgeven via Waarneming.nl, het platform waar Nederlandse natuurliefhebbers sprinkhanen en andere dieren registreren. Die gegevens geven wetenschappers inzicht in hoe verspreiding en aantallen in de loop van de jaren veranderen.
Sprinkhanen zijn met weinig moeite te vinden als je weet waar je moet zoeken. Een warme, droge nazomerdag op een open heideveldje of rivierduintje levert zomaar vijf verschillende soorten op, al zingend en springend in het korte gras.
