Het geluid van een sprinkhaan is dat kenmerkende, ritmische gesjirp dat je vooral op warme zomerdagen hoort. Sprinkhaanmaken dat geluid door hun poten of vleugels langs een speciaal ruw gedeelte van hun lichaam te strijken. Dit heet stridulatie. Het is geen gezang vanuit een mond of keel, maar een puur mechanisch geluid, net als het geluid van een kam die langs een nagel glijdt.
Hoe maakt een sprinkhaan precies geluid?
De meeste sprinkhaansoorten produceren geluid op één van twee manieren, afhankelijk van de soort. Veldsprinkhanen (familie Acrididae) wrijven hun achterpoten langs de voorvleugels. Op de binnenkant van de achterpoot zit een rij kleine tandjes, een soort kam. Elke keer dat de poot langs de vleugel beweegt, trilt de vleugel en ontstaat er een geluid. Dat is stridulatie.
Krekels en sabelsprinkhanen (familie Tettigoniidae) werken anders. Zij wrijven hun twee voorvleugels langs elkaar. Op de ene vleugel zit een ruw ribje, op de andere een gladder gedeelte. De wrijving tussen die twee veroorzaakt het trillen en daarmee het geluid. Sabelsprinkhanen produceren zo vaak een hoger en scherper geluid dan veldsprinkhanen.
Het geluid klinkt ritmisch omdat de beweging steeds herhaald wordt. Hoe sneller de poot of vleugel beweegt, hoe hoger en sneller het gesjirp. Warmere temperaturen zorgen voor snellere spieren, en dus een sneller ritme. Op een hete zomermiddag klinkt het geluid van een sprinkhaan daardoor merkbaar sneller dan op een koele ochtend.
Waarvoor dient het sprinkhaan geluid?
Het belangrijkste doel van het geluid is aantrekking van een partner. Bijna altijd zijn het de mannetjes die zingen. Het gesjirp is een signaal aan wijfjes: hier ben ik, en ik ben klaar om te paren. Elke soort heeft daarvoor een eigen ritme en toonhoogte, zodat wijfjes soortgenoten herkennen tussen andere zingende insecten.
Sprinkhanengeluid heeft ook een territoriale functie. Mannetjes kunnen rivalen op afstand houden door te laten horen dat een stukje leefgebied al bezet is. Bij sommige soorten klinkt het lied voor een vrouwtje anders dan het lied dat bedoeld is om een ander mannetje te waarschuwen.
Naast communicatie heeft het geluid onbedoeld ook een signaalfunctie voor roofdieren. Vogels, hagedissen en spinnen kunnen een zingende sprinkhaan gemakkelijker lokaliseren. Dat is een nadeel, maar de voortplantingsdrang weegt voor het mannetje zwaarder.
Hoe hoor jij het geluid van een sprinkhaan?
De meeste sprinkhaansoorten produceren geluiden tussen de 5.000 en 40.000 Hz. Jonge mensen horen geluiden tot ongeveer 20.000 Hz, dus een deel van het gesjirp van sommige soorten valt boven de grens van menselijk gehoor. Sabelsprinkhanen zingen vaak in dat hogere bereik. Het bekende, gemakkelijk hoorbare gesjirp van veldsprinkhanen zit meestal in een bereik dat mensen goed kunnen waarnemen.
De geluidssterkte van een sprinkhaan valt mee vergeleken met een krekel. Toch draagt het geluid goed over een open grasland of een droog veld. De harde ondergrond en de warmte helpen het geluid verder te verspreiden. Dat is ook de reden dat je sprinkhanengeluid het meest hoort op warme, droge, zonnige dagen in de zomer.
Welke omstandigheden beïnvloeden het geluid?
Temperatuur speelt de grootste rol. Bij koud weer hoor je sprinkhanengeluid nauwelijks of helemaal niet. Onder een graad of vijftien worden de spieren te traag voor snelle trillingen. Bij warm weer boven de twintig graden kom je het geluid het vaakst tegen, met een piek in de middag als het het warmst is.
Licht is ook een factor. De meeste veldsprinkhanen zingen overdag, als het licht en warm is. Krekels doen het omgekeerde en zijn actief in de avond en nacht. Sabelsprinkhanen zitten hier tussenin en zijn vaak actief in de vroege avond.
Als je het geluid van een sprinkhaan wilt horen, zoek dan op een zonnige zomerdag een droog weiland, berm of stukje heide op. Beweeg rustig en langzaam, want sprinkhaanmaken direct stopt met zingen als ze gevaar voelen. Staan ze eenmaal stil, dan duurt het even voor ze weer beginnen.
Het gesjirp van een sprinkhaan is dus niet toevallig, maar een precieze, mechanisch opgewekte boodschap. De soort, de temperatuur en het moment van de dag bepalen samen hoe dat geluid klinkt. Wie weet hoe het gemaakt wordt, luistert er in de zomer heel anders naar.
