In Nederland komen ongeveer 6.000 soorten wespen voor. Dat klinkt misschien verrassend, want de meeste mensen denken bij een wesp meteen aan het zwart-gele insect dat in de zomer om je frisdrank cirkelt. Maar de wespen in Nederland zijn veel gevarieerder dan dat ene bekende type. Slechts een klein deel leeft in grote kolonies; de meeste wespensoorten zijn solitair en worden nauwelijks opgemerkt.
Sociale en solitaire wespen in Nederland
Van de ongeveer 6.000 wespensoorten in Nederland zijn er maar zo’n vijftien die een sociale levenswijze hebben. Dit zijn de wespen die samen in een nest leven, een koningin hebben en in grote aantallen voor kunnen komen. Bekende voorbeelden zijn de gewone wesp (Vespula vulgaris) en de Duitse wesp (Vespula germanica). Dit zijn de soorten die je het vaakst tegenkomt in de tuin, op een terras of bij een vuilnisbak.
De overige duizenden soorten zijn solitaire wespen. Die leven alleen, maken kleine nestjes in de grond of in dood hout, en steken zelden mensen. Ze vallen nauwelijks op en spelen een grote rol in de natuur als bestuivers en als bestrijders van insectenplagen. Denk aan graafwespen, leemwespen en sluipwespen. Sluipwespen zijn zelfs zo klein dat ze lijken op mieren of vliegjes.
De meest voorkomende wespen in Nederland
De sociale wespen zijn de soorten die in het dagelijks leven de meeste aandacht trekken. Dit zijn de vijf die je het vaakst tegenkomt:
- Gewone wesp (Vespula vulgaris): verreweg de meest voorkomende soort. Bouwt nesten in de grond of in spouwmuren.
- Duitse wesp (Vespula germanica): lijkt sterk op de gewone wesp, maar iets groter. Ook een nestbouwer in de grond of op beschutte plekken.
- Aardhommelwesp (Dolichovespula saxonica): bouwt vrij hangende nesten in struiken of onder dakranden.
- Hoornaar (Vespa crabro): de grootste sociale wesp in Nederland. Ziet er imposant uit, maar is minder agressief dan zijn reputatie doet vermoeden.
- Aziatische hoornaar (Vespa velutina): een relatief nieuwe soort in Nederland, gevaarlijk voor honingbijen. Herkenbaar aan zijn donkere lijf met geel-oranje poten.
Wespen herkennen: waar let je op?
De meeste mensen verwarren wespen met bijen. Een paar duidelijke verschillen helpen je snel onderscheid te maken. Wespen hebben een slanke taille, een glad en glanzend lichaam en felle gele en zwarte banden. Bijen zijn meestal wat gedrongen en behaard, en minder helder gekleurd. Hommels zijn groot en pluizig.
Bij sociale wespen zie je ook het gedrag als aanwijzing. Ze vliegen doelgericht en snel, zijn nieuwsgierig naar zoet voedsel en kunnen meerdere keren steken zonder te sterven (anders dan de honingbij, die na één steek doodgaat). Een wesp die ronddwaalt bij eten of drinken, is bijna altijd een gewone of Duitse wesp.
Wanneer zijn wespen actief in Nederland?
Wespen zijn het meest actief van mei tot en met oktober. In het voorjaar start de koningin een nieuw nest. Gedurende de zomer groeit de kolonie snel. Aan het eind van de zomer, in augustus en september, is de kolonie op zijn grootst. Dan zijn ook de werkers het meest op zoek naar suikerrijk voedsel, omdat de koningin minder larven meer voedt (die larven produceerden eerder een zoete vloeistof waar de werkers van leven). Dit verklaart waarom wespen in Nederland in augustus en september veel opdringeriger lijken.
In oktober sterft de kolonie af. Alleen bevruchte koninginnen overleven de winter op een beschutte plek, om het volgende jaar een nieuw nest te starten.
Wat doen wespen in het ecosysteem?
Wespen hebben een slechte reputatie, maar ze zijn nuttig. Sociale wespen vangen grote hoeveelheden insecten om hun larven mee te voeden, waaronder vlinders, vliegen en rupsen. Ze helpen zo de insectenpopulaties in balans te houden. Solitaire wespen, en dan vooral sluipwespen, parasiteren op andere insecten en zijn daarmee een belangrijke biologische bestrijder in de landbouw en in tuinen.
Ook als bestuiver doen wespen mee, al zijn ze minder efficiënt dan bijen. Sommige plantensoorten zijn specifiek afhankelijk van wespen voor bestuiving.
Wespen en mensen: steek, gevaar en overlast
Een wespensteek is pijnlijk maar voor de meeste mensen niet gevaarlijk. De plek zwelt op en jeukt, en verdwijnt na een paar uur tot een dag. Gevaarlijk wordt het pas bij een allergische reactie (anafylaxie). Mensen met een bekende wespenallergie dragen soms een noodpen (epipen) bij zich.
Wespen steken alleen als ze zich bedreigd voelen, of als je in de buurt van het nest komt. Rustig blijven en geen wilde bewegingen maken is het beste wat je kunt doen als een wesp op je afkomt. Slaan of zwaaien maakt de kans op een steek groter.
Een wespenest in of bij je woning kun je laten verwijderen door een professioneel bedrijf. Het is niet verstandig dit zelf te doen als het nest groot is of op een moeilijk bereikbare plek zit. Kleine nesten in een vroeg stadium zijn soms makkelijker aan te pakken, maar ook daarvoor geldt: bescherm jezelf goed.
Wespen in Nederland zijn veel meer dan het lastige insect bij je barbecue. Met duizenden soorten, een grote ecologische waarde en slechts een handvol soorten die echt overlast geven, is de wesp een van de meest miskende insecten in de Nederlandse natuur.
