De grote groene sprinkhaan (Tettigonia viridissima) is de grootste sprinkhaan die in Nederland en België voorkomt. Je herkent hem meteen aan zijn felgroene kleur, zijn forse lichaam en het doordringende, hoge gesjirp dat hij vooral in de zomerse avonden produceert. Dit is geen gewone sprinkhaan: hij is een actieve jager die zowel planten als andere insecten eet.
De grote groene sprinkhaan behoort tot de familie van de sabelsprinkhanen (Tettigoniidae). Dat maakt hem verwant aan krekels, maar hij is groter en groener dan de meeste andere soorten in deze familie. In de volksmond wordt hij ook wel de grote groene sabelsprinkhaan genoemd.
Hoe ziet de grote groene sprinkhaan eruit?
Een volwassen grote groene sprinkhaan wordt tussen de 28 en 42 millimeter lang, waarbij de vrouwtjes iets groter zijn dan de mannetjes. Het lichaam is volledig grasgroen, soms met een bruinrode streep over de rug. Die groene kleur is ideaal als camouflage tussen gras en struiken. De vleugels zijn lang en reiken tot voorbij het achterlijf. Hierdoor lijkt het dier nog groter dan het is.
Vrouwtjes zijn eenvoudig te herkennen aan de lange, gebogen legboor (ovipositor) aan het achterlijf. Die legboor kan ruim 2 centimeter lang zijn en lijkt op een sabel, vandaar de naam sabelsprinkhaan. Mannetjes hebben geen legboor, maar wel sterk ontwikkelde vleugels waarmee ze hun kenmerkende geluid maken.
Geluid: het harde, ononderbroken gesjirp
Het geluid van de grote groene sprinkhaan is een van de luidste en meest doordringende geluiden die een Europees insect kan maken. Mannetjes wrijven hun vleugels langs elkaar, een techniek die stridulatie heet. Het resultaat is een ononderbroken, hoog zingend geluid dat soms meer dan een minuut achter elkaar doorgaat. Vooral op warme zomeravonden, van juli tot september, is dit geluid van ver te horen.
Het geluid heeft een frequentie die voor sommige mensen moeilijk te horen is, zeker naarmate je ouder wordt en hogere tonen minder goed hoort. Sta je er vlakbij, dan klinkt het hard en bijna irritant schel. Dat is precies de bedoeling: de mannetjes lokken hiermee vrouwtjes aan en houden andere mannetjes op afstand.
Wat eet de grote groene sprinkhaan?
De grote groene sprinkhaan is een allesvretende omnivoor, wat hem onderscheidt van veel andere sprinkhanen die puur plantaardig eten. Hij eet gras, bladeren en bloemen, maar ook rupsen, vliegen, andere insecten en zelfs kleinere sprinkhanen. Met zijn krachtige kaken kan hij stevig bijten. Raak je er onvoorzichtig mee, dan kan hij een pijnlijke beet uitdelen.
Dit gemengde dieet maakt hem een flexibele overlever. Hij jaagt actief op prooien, wat zeldzamer is onder sprinkhanen. De combinatie van plantaardig voedsel en dierlijk voedsel maakt hem tot een echte opportunist in de natuur.
Leefgebied en verspreiding in Nederland en België
De grote groene sprinkhaan houdt van warme, open plekken met hoog gras en struiken. Je vindt hem in wegbermen, op heide, in bosranden, tuinen en op ruige stukken onbeheerd terrein. Hij heeft warmte nodig om actief te zijn en zit het liefst hoog in de vegetatie, op struiken of in de toppen van gras. Zonnige plekken in Zuid- en Midden-Nederland en in grote delen van België zijn typisch leefgebied.
In Noord-Nederland en hogere berggebieden is hij minder algemeen, omdat hij warmte nodig heeft. Door klimaatverandering breidt zijn verspreidingsgebied zich de afgelopen decennia iets verder naar het noorden uit. Hij is niet bedreigd en geldt als een algemene soort in Noordwest-Europa.
Voortplanting en levenscyclus
De grote groene sprinkhaan is van juni tot oktober actief als volwassen insect. Na de paring steekt het vrouwtje haar legboor in de grond of in zachte plantensteeltjes en legt daar de eitjes. Die eitjes overwinteren in de bodem. In het voorjaar komen de nimfen uit, kleine versies van de volwassen sprinkhaan zonder volledig ontwikkelde vleugels. Na een aantal vervellingen worden ze volwassen, een proces dat de hele zomer duurt.
Een volwassen grote groene sprinkhaan leeft maar één seizoen. Na de voortplanting sterft hij in de herfst. De soort heeft dus maar één generatie per jaar.
De grote groene sprinkhaan in de tuin
Kom je een grote groene sprinkhaan tegen in je tuin, dan is dat een goed teken. Het wijst op een gevarieerde, niet te keurig bijgehouden tuin met ruige hoekjes, bloeiende planten en insectenrijkdom. Hij eet schadelijke insecten zoals rupsen en bladluizen, maar ook nuttige soorten. Netto is zijn aanwezigheid eerder positief dan negatief voor de tuinecologie.
Je hoeft niets te doen als je hem tegenkomt. Hij bijt alleen als je hem beetpakt. Laat hem zijn gang gaan: hij zorgt voor zichzelf en verdwijnt vanzelf als de temperaturen in de herfst dalen.
De grote groene sprinkhaan is kortom een opvallend, luidruchtig en fascinerend insect dat je in de zomer op veel plaatsen in Nederland en België kunt tegenkomen. Zijn gesjirp op een warme zomeravond is een van de kenmerkende geluiden van het buitenleven in deze streken. Zie of hoor je hem, dan is het de moeite waard om even stil te staan bij dit bijzondere dier.
